ChieuDai.comChiều Dài
Sai số và đo cho chính xác

Vì sao đo hai lần ra hai số khác nhau và nên ghi lấy số nào

Đo cùng một vật hai lần ra hai số là chuyện thường. Tìm nguyên nhân, biết khi nào chênh là bình thường, cách lấy trung bình, bỏ số lạc và ghi một con số đáng tin.

two Vietnamese people kneeling on a tiled floor stretching a tape measure across a room corner, one holding the end, one reading, bright afternoon light, viewed from behind

Đo hai lần ra hai số khác nhau là bình thường, vì mỗi lần bạn đặt thước, căng thước và nhìn vạch hơi khác một chút. Nếu hai số chỉ chênh một hai milimét trên đoạn dài vài mét, hãy đo lần thứ ba và ghi số ở giữa. Nếu chúng chênh cả xăng-ti-mét, gần như chắc có một lần đặt sai đầu thước, đọc nhầm mốc hoặc đo ở hai chỗ khác nhau.

Cái khó không phải là các số khác nhau, mà là biết số nào đáng tin. Phần dưới đi qua những nguyên nhân hay gặp, cách phân biệt chênh lệch bình thường với sai thật, và cách gộp nhiều lần đo thành một con số để ghi lại hoặc đưa cho thợ.

Những lý do khiến hai lần đo không khớp

Nguyên nhân phổ biến nhất là điểm đầu và điểm cuối không giống nhau giữa hai lần. Lần đầu móc thước tì vào mép trên của cánh tủ, lần sau tì vào mép dưới. Nếu cánh tủ không vuông hẳn, hai mép dài khác nhau thật, chứ không phải bạn đo sai. Tường nhà cũng vậy, đo ở chân tường và ở ngang tầm mắt có thể chênh vài milimét.

Nguyên nhân thứ hai là thước nằm không thẳng. Lưỡi thước chéo một góc nhỏ so với cạnh vật cho số dài hơn thật. Với khoảng 3 m, lưỡi lệch sang ngang chừng 10 cm ở đầu xa đã làm số đo dư khoảng 1,7 mm, lệch 20 cm thì dư gần 7 mm. Mắt khó thấy độ chéo nhỏ như vậy nếu không có cạnh để so.

Nguyên nhân thứ ba là độ căng của thước. Đo qua khoảng trống, lần thì kéo căng, lần thì để võng, số đo khác nhau vài milimét. Thước dây vải còn có thể bị kéo giãn ra. Cuối cùng là chuyện đọc: nhìn xiên, đếm vạch nhầm, quên mốc mét, viết lộn số. Những lỗi đọc thường cho chênh lệch tròn như đúng 1 cm, đúng 10 cm, rất dễ nhận ra nếu bạn để ý.

Chênh bao nhiêu là bình thường, bao nhiêu là có lỗi

Đây là mức tham khảo khi đo bằng thước cuộn thép cẩn thận, hai lần đo cùng một chỗ, cùng một người. Đo bằng bước chân hay thước dây vải thì nới rộng hơn nhiều.

Chiều dài đoChênh lệch thường gặpChênh đáng ngờHay do lỗi gì
Dưới 1 m0 đến 1 mmTừ 3 mm trở lênĐặt đầu thước, đọc vạch
1 đến 3 m1 đến 2 mmTừ 5 mm trở lênThước chéo, võng
3 đến 5 m2 đến 3 mmTừ 1 cm trở lênVõng, quên mốc mét
Trên 5 m, đo nối đoạn3 đến 5 mmTừ 2 cm trở lênĐánh dấu điểm nối lệch
Bất kỳ, chênh tròn đúng 1 cm hay 10 cmKhông phải chênh tự nhiênLuôn đáng ngờĐếm nhầm số hoặc viết lộn

Mức trong bảng không phải chuẩn bắt buộc, chỉ giúp bạn quyết định có cần đo lần nữa không. Khi việc đòi hỏi chính xác hơn, hạ ngưỡng đáng ngờ xuống.

Sai số ngẫu nhiên và sai số hệ thống

Người làm đo đạc chia sai số thành hai loại, và cách chia này rất có ích cho việc thường ngày. Sai số ngẫu nhiên là loại lần dư lần thiếu, không theo chiều nào: hôm nay bạn đọc 1.203, lát sau đọc 1.201, lần nữa đọc 1.202. Đo nhiều lần rồi lấy giá trị ở giữa, các lần dư và thiếu bù trừ nhau, con số cuối gần đúng hơn từng lần riêng lẻ.

Sai số hệ thống là loại lần nào cũng lệch theo cùng một chiều. Móc thước bị bóp chặt nên mọi lần đo kéo ra đều thiếu một milimét; thước vải đã giãn nên mọi số đo đều nhỏ hơn thật; bạn luôn đọc vạch từ phía bên phải nên lần nào cũng dư nửa vạch. Đo một trăm lần thì vẫn lệch y như vậy, vì không có gì để bù.

Cách nhận ra sai số hệ thống là đổi cách đo. Đo bằng một cây thước khác, đo từ đầu kia lại, nhờ người khác đọc, đo bắt đầu từ vạch 10 cm thay vì từ móc. Nếu đổi cách mà số dịch hẳn sang một phía, thủ phạm là cách đo cũ hoặc dụng cụ cũ. Còn nếu đổi cách mà các số vẫn quanh quẩn như cũ, bạn chỉ đang gặp chênh lệch ngẫu nhiên bình thường.

Gộp nhiều lần đo thành một con số

Khi số đo quan trọng, làm theo trình tự sau. Ví dụ dùng số giả định cho chiều ngang một hốc tủ bếp.

  1. Đo ba lần, mỗi lần nhấc thước lên đặt lại từ đầu, không nhìn số lần trước để khỏi bị ảnh hưởng. Ghi cả ba: 598, 600, 599 mm.
  2. Nhìn khoảng chênh giữa số lớn nhất và nhỏ nhất. Ở đây là 2 mm trên đoạn chưa tới 1 m, hơi rộng nhưng còn chấp nhận được.
  3. Nếu có một số lạc hẳn, ví dụ 598, 599, 609, thì số 609 gần như chắc là đọc nhầm mốc. Đo thêm một lần để xác nhận rồi bỏ số lạc, đừng đưa nó vào phép tính.
  4. Lấy số ở giữa khi đã sắp xếp, gọi là trung vị, hoặc cộng lại chia ba. Với 598, 599, 600, cả hai cách đều ra 599 mm.
  5. Làm tròn đến đúng mức thước chia được, ở đây là milimét. Đừng ghi 599,33 mm chỉ vì phép chia ra số lẻ.
  6. Ghi kèm khoảng chênh: 599 mm, ba lần đo lệch nhau 2 mm. Người đọc biết ngay độ tin của con số.

Với việc lắp vào hốc, nhiều thợ lấy luôn số nhỏ nhất thay vì số trung bình, để món đồ chắc chắn lọt. Đó là một lựa chọn có chủ đích, khác với việc ghi số đo thật.

Khi hai số khác nhau là vì vật khác nhau thật

Ô cửa, hốc tường không vuông. Đo chiều rộng ở trên, giữa, dưới ra ba số khác nhau thì rất có thể khung lệch thật. Lúc này không lấy trung bình mà giữ cả ba số, và dùng số nhỏ nhất khi cần món đồ lọt vào.

Sàn nhà không phẳng. Chiều cao từ sàn lên trần ở góc phòng và giữa phòng có thể chênh cả xăng-ti-mét. Đo chiều cao cho tủ âm trần thì đo ở chính chỗ đặt tủ, không mượn số ở chỗ khác.

Vật mềm và vật đàn hồi. Nệm, gối, đệm ghế, cuộn vải cho số khác nhau tuỳ bạn ấn thước mạnh hay nhẹ. Thống nhất một cách đo, ví dụ đặt thước nhẹ không ấn, rồi lần nào cũng làm đúng như thế.

Vật thay đổi theo thời tiết. Gỗ tự nhiên hút ẩm mùa nồm và co lại mùa khô, cánh cửa gỗ có thể kẹt vào mùa này, lỏng vào mùa kia. Hai lần đo cách nhau vài tháng ra hai số không có nghĩa là ai đo sai.

Thói quen giúp các lần đo khớp nhau hơn

Chọn thời điểm đo hợp lý cũng giúp ích. Đo trong ánh sáng tốt, khi không vội, không vừa làm vừa nói chuyện điện thoại. Nhiều lỗi đọc nhầm xảy ra đơn giản vì góc nhà tối hoặc người đo đang phân tâm.

Đánh dấu điểm đo trước khi đo. Một vạch bút chì nhỏ ở chỗ đặt đầu thước và chỗ đọc giúp lần đo sau đặt đúng chỗ cũ. Khi đo nhiều đoạn nối nhau, đánh dấu điểm nối bằng bút chì sắc nét chứ không dùng ngón tay giữ.

Giữ thước thẳng bằng một cạnh tham chiếu: áp lưỡi thước dọc theo mép tường, mép bàn, hoặc căng một sợi dây thẳng để làm chuẩn. Đo qua khoảng trống thì nhờ người giữ đầu kia, kéo cùng một độ căng mỗi lần.

Đọc số và ghi ngay, rồi mới nhả thước. Nhiều cặp số lệch nhau đúng 1 cm hay 10 cm đến từ việc nhớ nhầm khi đi tìm bút. Nếu có người đi cùng, một người đọc to, người kia ghi và đọc lại, kiểu như đọc lại số tài khoản trước khi chuyển.

Cuối cùng, đổi người hoặc đổi chiều đo cho lần kiểm. Một người đo hai lần dễ lặp lại đúng một thói quen sai. Hai người, hoặc một người đo từ hai đầu ngược nhau, dễ lộ ra sai số hệ thống hơn.

Hai người cùng đo một vật, ai đúng

Chuyện thường gặp khi sửa nhà: chủ nhà đo một số, thợ đến đo ra số khác, hai bên lăn tăn ai đúng. Phần lớn trường hợp cả hai đều đo đúng theo cách của mình, chỉ là đo ở hai chỗ khác nhau hoặc hiểu kích thước theo hai nghĩa khác nhau. Chủ nhà đo lòng ô cửa từ mép gạch, thợ đo từ mép lớp vữa; chủ nhà đo mặt bàn tới mép bo, thợ đo tới điểm xa nhất của mép.

Cách gỡ nhanh nhất là đo lại cùng nhau, một người cầm đầu thước, người kia đọc, và nói rõ điểm bắt đầu, điểm kết thúc trước khi đọc số. Nếu vẫn lệch, đổi thước cho nhau: thước của ai ra số nào. Lệch đổi theo cây thước thì một trong hai cây có vấn đề, lúc ấy so cả hai với một vật có kích thước chuẩn như tờ giấy khổ A4 dài 297 mm.

Khi hai bên đã thống nhất, ghi con số chung lên giấy kèm vị trí đo, mỗi bên giữ một bản. Việc này mất thêm vài phút nhưng tránh được cảnh đồ làm xong mới cãi nhau về số đo ban đầu.

Một lưu ý nhỏ: thợ quen đo bằng milimét và hay nói số gọn, ví dụ "sáu trăm" thay vì "sáu mươi phân". Người nghe không quen dễ hiểu nhầm. Ghi số ra giấy luôn rõ hơn nói miệng.

Câu hỏi thường gặp

Đo hai lần ra hai số khác nhau thì nên tin số nào?

Nếu hai số chỉ chênh một hai milimét, đo thêm lần thứ ba rồi lấy số ở giữa. Nếu chênh nhiều, tìm lỗi trước: đặt đầu thước khác chỗ, thước chéo, đọc nhầm mốc. Chưa tìm ra lỗi thì chưa nên tin số nào.

Nên đo mấy lần là đủ?

Việc thường ngày đo một lần cẩn thận là đủ. Việc cần cắt, đặt hàng hay lắp vừa khít nên đo ít nhất hai lần, nếu hai lần lệch nhau quá ngưỡng thì đo lần thứ ba. Đo quá nhiều lần ít khi giúp thêm.

Lấy trung bình hay lấy số nhỏ nhất?

Muốn biết độ dài thật thì lấy số ở giữa hoặc trung bình. Muốn chắc một món đồ lọt vào hốc thì nhiều thợ dùng số nhỏ nhất của hốc. Hai cách phục vụ hai mục đích khác nhau, nên ghi rõ mình đang dùng số nào.

Sai số hệ thống là gì và làm sao phát hiện?

Đó là sai số lần nào cũng lệch cùng một chiều, ví dụ do thước giãn hay móc thước bị bóp chặt. Phát hiện bằng cách đổi cách đo: dùng thước khác, đo từ vạch 10 cm, đo từ đầu kia lại, rồi xem số có dịch hẳn sang một phía không.

Vì sao hai lần đo lệch nhau đúng 1 cm?

Chênh lệch tròn như đúng 1 cm hay 10 cm thường không phải do tay run mà do đếm nhầm vạch số, nhớ nhầm khi ghi hoặc quên mốc mét. Đo lại và đọc thành tiếng từng số sẽ thấy lỗi nằm ở đâu.

Đo ô cửa ở ba chỗ ra ba số khác nhau có phải do đo sai?

Chưa chắc. Ô cửa, hốc tường trong nhà thường không vuông tuyệt đối nên rộng trên hẹp dưới là chuyện có thật. Giữ cả ba số, và khi đặt cửa hay khung thì lấy số nhỏ nhất làm mốc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138