Thẻ ngân hàng, thẻ căn cước gắn chip và bằng lái xe bằng nhựa đều có cùng kích thước 85,60 × 53,98 mm, dày 0,76 mm, góc bo tròn. Đó là khổ ID-1 trong một tiêu chuẩn quốc tế về thẻ định danh, nên mọi tấm thẻ này nằm vừa khít cùng một ngăn ví và cùng một khe đọc thẻ.
Nhờ chuẩn chung, máy rút tiền, máy đọc thẻ, ví, hộp đựng thẻ ở khắp nơi đều làm theo một cỡ. Và vì tấm thẻ gần như luôn có trong túi, nó còn là một cây thước nhỏ khá chính xác: dài khoảng 8,6 cm, rộng khoảng 5,4 cm. Bài dưới đây giải thích chuẩn thẻ, các khổ thẻ khác, và cách dùng thẻ để đo, ước những vật nhỏ.
Các khổ thẻ theo chuẩn thẻ định danh
Tiêu chuẩn quốc tế về thẻ định danh đặt ra vài khổ có tên ID-1, ID-2, ID-3 và ID-000. Số đo theo chuẩn phổ biến:
| Khổ | Kích thước (mm) | Ví dụ hay gặp |
|---|---|---|
| ID-1 | 85,60 × 53,98 | Thẻ ngân hàng, thẻ căn cước gắn chip, bằng lái thẻ nhựa, thẻ thành viên, thẻ ra vào |
| ID-2 | 105 × 74 | Một số loại giấy tờ tuỳ thân và thị thực ở vài nước |
| ID-3 | 125 × 88 | Trang thông tin trong hộ chiếu dạng sổ |
| ID-000 | 25 × 15 | Thẻ SIM cỡ lớn đời đầu, nay thường bẻ ra cỡ nhỏ hơn |
Độ dày danh nghĩa của thẻ ID-1 là 0,76 mm, góc bo bán kính khoảng 3,18 mm. Hai số lẻ 85,60 và 53,98 là 3,370 inch và 2,125 inch đổi ra milimét, dấu vết của việc chuẩn được hình thành từ những tấm thẻ làm theo đơn vị inch. Tỉ lệ cạnh khoảng 1,586, gần với tỉ lệ vàng 1,618 nhưng không bằng; đây là sự tình cờ chứ không phải thiết kế có chủ đích.
Thẻ SIM ngày nay chủ yếu là cỡ nano, nhỏ hơn nhiều so với ID-000, nhưng khi mua SIM mới bạn vẫn nhận một tấm nhựa cỡ ID-1 có in sẵn đường bẻ: tấm nhựa lớn để vừa máy đóng gói và máy in thẻ, mảnh SIM bẻ ra để vừa điện thoại.
Vì sao mọi thẻ phải cùng một cỡ
Một tấm thẻ không sống một mình. Nó phải lọt khe máy rút tiền, nằm vừa máy đọc thẻ ở quầy thanh toán, cắm vào đầu đọc khi làm thủ tục hành chính, đút vào ví và hộp đựng của hàng triệu người. Nếu mỗi đơn vị phát hành tự chọn một cỡ, mỗi máy đọc phải chế riêng, mỗi ví phải có ngăn riêng. Chuẩn chung làm mọi thứ ăn khớp, và chi phí cho cả hệ thống giảm hẳn.
Không chỉ kích thước bao ngoài, các chuẩn đi kèm còn quy định vị trí các phần bên trong thẻ. Dải từ ở mặt sau nằm ở một độ cao cố định tính từ mép trên. Miếng chip vàng có các tiếp điểm ở một vị trí cố định tính từ mép trái và mép trên. Nhờ vậy đầu đọc chỉ cần đặt kim tiếp xúc ở đúng một chỗ là đọc được thẻ của mọi nơi phát hành. Bạn có thể tự thấy điều này: đặt hai tấm thẻ của hai đơn vị khác nhau chồng lên nhau, miếng chip gần như trùng khít.
Độ dày 0,76 mm cũng có lý do. Thẻ quá mỏng sẽ cong gập, gãy chip; quá dày thì kẹt khe máy và nặng ví. Khe máy đọc được làm vừa đủ cho độ dày này cộng thêm một chút dung sai, nên dán thêm miếng dán trang trí dày lên thẻ đôi khi làm thẻ bị kẹt.
Những thứ trông giống thẻ nhưng không cùng cỡ
Danh thiếp. Danh thiếp phổ biến ở Việt Nam khoảng 90 × 55 mm, ở Mỹ là 3,5 × 2 inch, tức khoảng 88,9 × 50,8 mm. Cả hai đều xấp xỉ thẻ ID-1 nhưng không trùng: danh thiếp kiểu Việt dài và rộng hơn thẻ vài milimét, nên nhét vào ngăn thẻ của ví thì hơi chật.
Thẻ giấy ép nhựa. Nhiều giấy tờ đời cũ là giấy in rồi ép lớp nhựa bên ngoài, kích thước tuỳ loại, thường lớn hơn thẻ ngân hàng. Loại này không có tiêu chuẩn chung như thẻ nhựa đúc.
Thẻ nhớ máy ảnh. Thẻ nhớ có chuẩn riêng, cỡ lớn khoảng 32 × 24 mm, cỡ nhỏ khoảng 15 × 11 mm. Chúng không liên quan tới chuẩn thẻ định danh, chỉ trùng tên gọi "thẻ".
Thẻ phòng khách sạn, thẻ xe. Phần lớn làm đúng cỡ ID-1 để dùng chung máy in thẻ, máy ép và đầu đọc với thẻ ngân hàng. Đây là lý do một ví đựng thẻ chứa vừa hết các loại thẻ này.
Dùng thẻ trong ví làm thước đo
Vì cỡ thẻ được chuẩn hoá chặt, nó là cây thước bỏ túi tin cậy hơn nhiều so với gang tay hay ngón tay. Những số nên nhớ:
| Phần của thẻ | Chiều dài | Dùng để |
|---|---|---|
| Cạnh dài | 85,6 mm, gần 8,6 cm | Đo vật nhỏ, ước chiều dài điện thoại, hộp nhỏ |
| Cạnh ngắn | 53,98 mm, gần 5,4 cm | Đo bề rộng, ước kích thước con ốc, núm cửa |
| Đường chéo | khoảng 101 mm, chừng 10 cm | Một đoạn 10 cm có sẵn trong túi |
| Hai cạnh dài nối nhau | khoảng 17,1 cm | Đo bề rộng ngăn kéo, khe tủ |
| Chồng 10 thẻ | khoảng 7,6 mm | Ước độ dày, so độ dày vật mỏng |
Ví dụ thực tế: bạn đứng ở cửa hàng, muốn biết một chiếc hộp dài khoảng bao nhiêu mà không mang thước. Đặt thẻ dọc theo cạnh hộp, lật thẻ ba lần và còn dư khoảng nửa cạnh ngắn. Kết quả xấp xỉ 3 × 8,56 + 2,7 ≈ 28,4 cm. Sai số vài milimét, đủ để biết hộp có vừa ngăn tủ ở nhà hay không.
Đường chéo khoảng 101 mm là con số dễ nhớ nhất: một đường chéo thẻ gần đúng 10 cm. Cần một đoạn chuẩn để kiểm thước in trên tờ giấy, ứng dụng đo trên điện thoại hay kích thước hiển thị, áp đường chéo thẻ vào là biết ngay lệch hay đúng.
Thẻ cũng là công cụ hiệu chỉnh trên màn hình
Nhiều trang web và ứng dụng đo kích thước trên màn hình, ví dụ thước ảo, công cụ chọn cỡ nhẫn, cỡ kính, yêu cầu bạn áp một tấm thẻ ngân hàng lên màn hình rồi kéo khung hình cho khớp. Lý do là phần mềm không biết chính xác một điểm ảnh trên màn hình của bạn dài bao nhiêu milimét. Khi bạn kéo khung khớp với tấm thẻ, phần mềm biết 85,6 mm tương ứng với bao nhiêu điểm ảnh, từ đó tính được mọi kích thước khác.
Cách hiệu chỉnh này dựa hoàn toàn vào việc thẻ ID-1 có kích thước giống nhau ở mọi nơi. Khi làm, nên dùng thẻ không có chữ nổi để thẻ nằm sát màn hình, áp thẻ nhẹ tay, nhìn thẳng góc để tránh lệch do mắt nhìn xiên.
Một lưu ý về an toàn thông tin: khi chụp ảnh để hiệu chỉnh hoặc để làm thước so sánh kích thước, hãy úp mặt có số thẻ, tên và ảnh xuống, hoặc dùng một tấm thẻ không còn giá trị như thẻ thành viên hết hạn, thẻ phòng khách sạn. Không gửi ảnh mặt trước, mặt sau của thẻ ngân hàng hay thẻ căn cước cho người lạ hay trang web lạ, dù với lý do đo đạc. Kích thước thẻ là chuẩn chung, không ai cần ảnh thẻ thật của bạn để biết nó dài bao nhiêu.
Những vật nhỏ khác cũng có kích thước chuẩn
Thẻ không phải vật nhỏ duy nhất được chuẩn hoá. Quanh nhà có nhiều thứ cùng cỡ ở mọi nơi, cũng dùng được làm mốc ước lượng khi cần. Số đo dưới đây là kích thước danh nghĩa phổ biến, mỗi nhà sản xuất có thể chênh một chút:
| Vật | Kích thước (khoảng) | Vì sao phải chuẩn |
|---|---|---|
| Pin tiểu AA | dài 50,5 mm, đường kính 14,5 mm | Để vừa mọi hộc pin của điều khiển, đồng hồ, đồ chơi điện |
| Pin đũa AAA | dài 44,5 mm, đường kính 10,5 mm | Như trên, cho thiết bị mỏng hơn |
| SIM cỡ nhỏ (micro) | 15 × 12 mm | Khay SIM điện thoại đời trước |
| SIM cỡ nano | khoảng 12,3 × 8,8 mm | Khay SIM điện thoại hiện nay |
| Đầu cắm USB loại A | khoảng 12 × 4,5 mm | Để cắm vừa cổng của mọi máy |
Những con số này không cần nhớ hết. Điều đáng nhớ là cách nghĩ: khi một vật phải ăn khớp với vật khác do nơi khác làm ra, nó gần như chắc chắn có một chuẩn kích thước, và chuẩn đó biến nó thành một cây thước tình cờ. Một quả pin tiểu dài khoảng 5 cm, hai quả nối nhau khoảng 10 cm, đủ để ước một khe hở khi không có thước trong tay.
Tự kiểm một cây thước nhựa bằng thẻ
Thước nhựa rẻ tiền, thước in trên giấy, thước dán trên bàn cắt đôi khi sai vài phần trăm. Thẻ ID-1 là chuẩn đối chiếu sẵn có để kiểm nhanh:
- Đặt cạnh dài của thẻ dọc theo thước, mép trái thẻ đúng vạch 0. Mép phải thẻ phải rơi đúng khoảng 85,6 mm, tức giữa vạch 85 và vạch 86, nhỉnh về phía 86.
- Lật thẻ, đặt mép trái tại vạch 10 cm, mép phải phải rơi khoảng 18,56 cm. Lặp lại vài lần ở các đoạn khác nhau trên thước để xem vạch có đều không.
- Đặt cạnh ngắn, mép phải phải rơi gần 54 mm.
- Nếu thước lệch quá một milimét trên đoạn 85,6 mm, tức hơn một phần trăm, đừng dùng thước đó cho việc cần chính xác như cắt kính, đặt hàng đồ gỗ.
- Với thước in trên giấy từ máy in, lệch nhiều thường do máy in tự thu nhỏ trang cho vừa lề. Chỉnh in theo tỉ lệ thật, không co giãn, rồi in lại và kiểm bằng thẻ lần nữa.
Thẻ mòn, cong theo thời gian nhưng kích thước gần như không đổi, vì nhựa thẻ ít co giãn trong điều kiện thường. Tuy vậy, thẻ để trên táp lô xe nóng lâu ngày có thể cong vênh; dùng thẻ phẳng để đo cho đúng.
Câu hỏi thường gặp
Thẻ ngân hàng kích thước bao nhiêu cm?
Thẻ ngân hàng theo khổ ID-1 dài 85,60 mm và rộng 53,98 mm, tức khoảng 8,56 × 5,4 cm, dày 0,76 mm. Thẻ căn cước gắn chip và bằng lái thẻ nhựa cũng có cùng kích thước này.
Vì sao thẻ căn cước và thẻ ATM bằng nhau?
Vì cả hai đều làm theo khổ ID-1 của tiêu chuẩn quốc tế về thẻ định danh. Chuẩn chung giúp mọi máy đọc thẻ, khe máy, ví và hộp đựng làm theo một cỡ, không phải chế riêng cho từng loại thẻ.
Thẻ nhựa dày bao nhiêu milimét?
Thẻ khổ ID-1 dày danh nghĩa 0,76 mm. Mười tấm thẻ chồng lên nhau dày khoảng 7,6 mm. Dán thêm miếng dán dày lên thẻ có thể làm thẻ kẹt trong khe máy đọc.
Danh thiếp có cùng kích thước với thẻ ngân hàng không?
Không hoàn toàn. Danh thiếp phổ biến ở Việt Nam khoảng 90 × 55 mm, lớn hơn thẻ ngân hàng vài milimét. Danh thiếp kiểu Mỹ khoảng 88,9 × 50,8 mm, dài hơn nhưng hẹp hơn thẻ.
Có thể dùng thẻ ATM để đo chiều dài không?
Có. Cạnh dài thẻ khoảng 8,56 cm, cạnh ngắn khoảng 5,4 cm, đường chéo gần 10 cm. Lật thẻ nhiều lần dọc theo vật để ước chiều dài, sai số vài milimét, đủ để biết vật có vừa chỗ hay không.
Vì sao ứng dụng đo trên màn hình bảo áp thẻ ngân hàng vào?
Phần mềm không biết một điểm ảnh trên màn hình bạn dài bao nhiêu milimét. Áp thẻ có kích thước chuẩn rồi kéo khung cho khớp là cách hiệu chỉnh. Nên úp mặt có thông tin xuống hoặc dùng thẻ hết hạn.