Giấy A4 có kích thước 210 × 297 mm, tức rộng 21 cm và dài 29,7 cm. Đây là khổ trong dãy A theo tiêu chuẩn quốc tế, nơi A0 có diện tích đúng 1 m² và mỗi khổ sau bằng đúng nửa khổ trước, cắt đôi theo cạnh dài.
Nhờ quy luật gấp đôi đó, bạn chỉ cần nhớ A4 là suy ra được cả dãy: A3 gấp đôi A4 (297 × 420 mm), A5 bằng nửa A4 (148 × 210 mm). Bài dưới đây có bảng đủ A0 đến A6, giải thích vì sao tỉ lệ cạnh lại là con số "lạ" 1,414 và chỉ cách dùng một tờ A4 như cây thước khi trong tay không có gì khác.
Bảng kích thước dãy A từ A0 đến A6
Số đo theo tiêu chuẩn phổ biến, ghi theo milimét, chiều ngắn trước, chiều dài sau. Cột cuối là cách dùng hay gặp ở văn phòng, trường học và nhà in.
| Khổ | Kích thước (mm) | Kích thước (cm) | Hay dùng cho |
|---|---|---|---|
| A0 | 841 × 1189 | 84,1 × 118,9 | Bản vẽ kỹ thuật lớn, tranh khổ đại |
| A1 | 594 × 841 | 59,4 × 84,1 | Bản vẽ, tranh treo hội thảo |
| A2 | 420 × 594 | 42 × 59,4 | Tranh dán tường, bản vẽ vừa |
| A3 | 297 × 420 | 29,7 × 42 | Bảng tính in to, bản vẽ nhỏ, đề thi vẽ |
| A4 | 210 × 297 | 21 × 29,7 | Văn bản, hồ sơ, bài kiểm tra |
| A5 | 148 × 210 | 14,8 × 21 | Sổ tay, tờ rơi, phiếu |
| A6 | 105 × 148 | 10,5 × 14,8 | Bưu thiếp, thẻ ghi nhớ |
Nhìn cột milimét sẽ thấy một mẹo nhớ: cạnh dài của khổ sau luôn bằng cạnh ngắn của khổ trước. A4 dài 297, đúng bằng cạnh ngắn của A3. A5 dài 210, đúng bằng cạnh ngắn của A4. Muốn biết cạnh ngắn của khổ kế tiếp, lấy cạnh dài của khổ hiện tại chia đôi rồi bỏ phần lẻ dưới milimét: 297 chia 2 là 148,5, ghi 148, nên A5 rộng 148 mm.
Quy luật gấp đôi: cắt một lần ra khổ mới
Lấy một tờ A4 gấp đôi theo cạnh dài, bạn được hai nửa, mỗi nửa đúng là một tờ A5. Gấp tiếp một nửa ấy, bạn có A6. Đi ngược lại, đặt hai tờ A4 cạnh nhau theo cạnh dài, bạn có một tờ A3. Cứ thế, một tờ A0 cắt đôi bốn lần sẽ ra mười sáu tờ A4.
Điều đặc biệt là sau mỗi lần cắt, tờ giấy mới vẫn giữ nguyên hình dạng, chỉ nhỏ đi. Một hình chữ nhật thông thường không làm được vậy. Lấy tờ giấy 20 × 30 cm cắt đôi, bạn được hai mảnh 15 × 20 cm, tỉ lệ cạnh đổi từ 1,5 sang 1,33, mảnh mới "béo" hơn tờ gốc. Muốn cắt đôi mà không đổi dáng, tỉ lệ cạnh dài chia cạnh ngắn phải bằng căn bậc hai của 2, xấp xỉ 1,414. Kiểm lại với A4: 297 chia 210 được 1,414. Đúng.
Còn A0 được chọn sao cho diện tích đúng một mét vuông. Ghép hai điều kiện, tỉ lệ 1,414 và diện tích 1 m², ra cạnh 841 × 1189 mm, nhân thử thấy được khoảng 0,99995 m². Mọi khổ còn lại sinh ra từ A0 bằng cách cắt đôi rồi làm tròn xuống tới milimét. Vì vậy diện tích một tờ A4 là một phần mười sáu mét vuông, khoảng 0,0624 m².
Quy luật gấp đôi có ích gì trong việc thật
Phóng to, thu nhỏ không bị méo hay thừa lề. Máy photo có nút thu nhỏ 71% từ A3 xuống A4, và phóng 141% từ A4 lên A3. Hai con số này chính là 1 chia 1,414 và 1,414. Vì hình dạng giống hệt, bản thu nhỏ vừa khít tờ giấy mới, không bị lề trắng một bên.
Ghép hai trang thành một tờ. Hai trang A5 in cạnh nhau trên một tờ A4 xoay ngang là cách làm sổ tay, tờ gấp. Hai trang A4 vừa khít một tờ A3. Người làm tài liệu in tiết kiệm được nhiều giấy nhờ điều này.
Tính khối lượng giấy nhanh. Định lượng giấy ghi theo gam trên mét vuông. Giấy văn phòng 80 g/m² thì một tờ A0 nặng 80 g, một tờ A4 nặng 80 chia 16, tức 5 g. Một xấp 500 tờ A4 loại này nặng khoảng 2,5 kg, chưa tính bao bì.
Ước diện tích nhỏ. Mười sáu tờ A4 lát kín một mét vuông. Muốn hình dung một mảng tường 2 m² cần dán bao nhiêu tờ giấy mẫu, nhân 16 với 2, ra 32 tờ.
A4, Letter và các dãy khổ khác
Không phải nơi nào cũng dùng dãy A. Ở Mỹ, Canada và một số nước châu Mỹ, khổ văn phòng thông dụng là Letter, 8,5 × 11 inch, tức 215,9 × 279,4 mm. So với A4, tờ Letter rộng hơn khoảng 6 mm nhưng ngắn hơn khoảng 18 mm. Nhiều người gặp lỗi in tài liệu soạn theo Letter lên giấy A4: dòng cuối trang bị đẩy sang trang sau hoặc chân trang bị cắt. Trước khi in tài liệu từ nước ngoài, kiểm phần cài đặt khổ giấy của tệp.
Ngoài dãy A còn có dãy B và dãy C trong cùng tiêu chuẩn. Dãy B có kích thước nằm giữa hai khổ A liền nhau, ví dụ B5 là 176 × 250 mm, hay gặp ở sách vở, tạp chí. Dãy C dùng cho phong bì: phong bì C4 vừa một tờ A4 để phẳng, phong bì C5 vừa tờ A4 gấp đôi, phong bì C6 vừa tờ A4 gấp tư. Cũng có phong bì dài, gọi là DL, 110 × 220 mm, vừa một tờ A4 gấp ba.
Vở học sinh ở Việt Nam có nhiều khổ khác nhau, không nhất thiết là khổ A. Muốn mua bìa bọc vở, túi đựng hay kẹp hồ sơ cho vừa, hãy đo thật bằng thước thay vì đoán theo tên gọi.
Gấp bản vẽ khổ lớn về cỡ A4 để cất hồ sơ
Bản vẽ nhà, bản vẽ thiết kế thường in khổ A1, A2 hoặc A3, nhưng tủ hồ sơ, bìa còng, túi đựng lại làm theo cỡ A4. Nhờ quy luật gấp đôi, khổ lớn nào cũng gấp về đúng cỡ A4 mà không phải cắt. Tờ A3 chỉ cần gấp đôi một lần. Tờ A2 gấp đôi hai lần theo hai chiều. Tờ A1 có diện tích bằng tám tờ A4, gấp xong thành một khối dày tám lớp giấy.
Người làm hồ sơ kỹ thuật thường gấp theo kiểu "đàn xếp", tức gấp qua lại như quạt giấy theo chiều dài trước, rồi mới gập theo chiều ngang. Gấp kiểu này có hai cái lợi. Thứ nhất, khung tên ở góc dưới bên phải bản vẽ luôn nằm ở mặt ngoài sau khi gấp, nhìn vào là biết tờ gì mà không phải mở ra. Thứ hai, khi mở ra để đọc, tờ giấy bung ra từng nấc, không phải gỡ từng lớp gấp cuộn vào nhau.
Nhiều nơi còn chừa một dải lề rộng ở mép trái bản vẽ để bấm lỗ hoặc kẹp vào bìa, vì thế lần gấp đầu tiên có khi không chia đều mà lệch đi một khoảng. Mỗi đơn vị, mỗi ngành có thể có quy định gấp riêng; khi nộp hồ sơ cho một cơ quan, cách an toàn là hỏi trước họ cần gấp hay để cuộn. Bản vẽ khổ A0 lớn quá, gấp thành mười sáu lớp rất dày, nên thường được cuộn vào ống thay vì gấp.
Dùng tờ A4 làm thước khi không có thước
Cạnh ngắn là 21 cm, cạnh dài là 29,7 cm. Gần như văn phòng, nhà, xe nào cũng có một tờ A4. Đặt tờ giấy dọc theo vật cần đo, lật từng lần và đếm. Một mặt bàn dài vừa đúng năm lần cạnh dài tờ A4 thì dài khoảng 1,49 m.
Gấp ra những đoạn nhỏ hơn. Gấp đôi cạnh ngắn ra 10,5 cm, gấp tư ra khoảng 5,25 cm. Gấp đôi cạnh dài ra 14,85 cm. Những nếp gấp này chính xác hơn bạn nghĩ, sai lệch thường dưới một milimét nếu gấp cẩn thận.
Kiểm góc vuông. Góc tờ giấy cắt bằng máy là góc vuông khá chuẩn. Áp góc giấy vào góc tủ, góc khung tranh để xem có vuông không, hoặc dùng để kẻ một đường vuông góc trên tấm gỗ.
Chiều dài đường chéo. Đường chéo A4 khoảng 36,4 cm. Con số này tiện khi cần một đoạn dài hơn 30 cm mà không có thước, ví dụ đo khoảng cách giữa hai lỗ khoan treo kệ.
Biết giới hạn của cách này. Tờ giấy dễ cong, dễ trượt và mỗi lần lật lại cộng thêm một chút sai lệch. Đo mươi lần lật thì sai vài milimét là chuyện thường. Dùng để ước, để chọn đồ cho vừa thì ổn; để cắt kính, cắt gỗ thì phải đo lại bằng thước thật.
Kiểm một xấp giấy có đúng khổ không
Giấy cắt sai khổ gây kẹt máy in, lệch lề khi in hai mặt, đóng tập bị so le. Cách kiểm nhanh tại chỗ, chỉ cần một cây thước có vạch milimét:
- Rút ba tờ ở đầu, giữa và cuối xấp. Giấy trong một ram thường cắt cùng lúc, nhưng mép trên mép dưới đôi khi lệch.
- Đo cạnh ngắn ở hai đầu tờ giấy. A4 đúng phải ra 210 mm ở cả hai đầu. Tiêu chuẩn chấp nhận một sai lệch nhỏ, chừng 2 mm cho cạnh dưới 300 mm.
- Đo cạnh dài ở hai mép. Đúng phải ra 297 mm.
- Đo hai đường chéo. A4 vuông góc thì hai đường chéo bằng nhau, khoảng 363,7 mm. Chênh nhau vài milimét là giấy bị cắt xéo.
- Chồng ba tờ lên nhau, gõ nhẹ mép xuống mặt bàn cho thẳng, nhìn ba cạnh còn lại có trùng khít không.
Giấy hút ẩm sẽ giãn ra rất ít và hơi gợn sóng, nhất là trong mùa nồm. Cất giấy trong bao kín, để nơi khô, không đặt sát tường ẩm. Giấy gợn là nguyên nhân phổ biến gây kẹt máy in hơn cả sai khổ.
Câu hỏi thường gặp
Khổ giấy A4 bao nhiêu cm?
Giấy A4 rộng 21 cm và dài 29,7 cm, tức 210 × 297 mm. Tỉ lệ cạnh dài chia cạnh ngắn xấp xỉ 1,414, giống mọi khổ khác trong dãy A.
Giấy A3 gấp mấy lần giấy A4?
Một tờ A3 bằng đúng hai tờ A4 đặt cạnh nhau theo cạnh dài. A3 có kích thước 297 × 420 mm. Vì cùng tỉ lệ, máy photo phóng A4 lên A3 ở mức 141% và thu A3 xuống A4 ở mức 71%.
Giấy A4 bằng bao nhiêu inch?
Đổi 210 × 297 mm sang inch được khoảng 8,27 × 11,69 inch. Khổ Letter dùng ở Mỹ là 8,5 × 11 inch, rộng hơn A4 một chút nhưng ngắn hơn, nên in lẫn hai khổ dễ bị lệch trang.
Vì sao khổ A0 lại là 841 × 1189 mm?
A0 được chọn để có diện tích đúng một mét vuông và tỉ lệ cạnh bằng căn bậc hai của 2. Hai điều kiện đó cho ra cạnh xấp xỉ 841 và 1189 mm. Các khổ sau là A0 cắt đôi liên tiếp rồi làm tròn xuống tới milimét.
Một mét vuông bằng bao nhiêu tờ giấy A4?
Mười sáu tờ A4 có tổng diện tích bằng một tờ A0, tức khoảng một mét vuông. Mỗi tờ A4 rộng khoảng 0,0624 m², nên muốn phủ 3 m² cần khoảng 48 tờ nếu đặt khít.
Giấy A5 và A6 kích thước bao nhiêu?
Giấy A5 là 148 × 210 mm, bằng nửa tờ A4. Giấy A6 là 105 × 148 mm, bằng nửa tờ A5 và cỡ một tấm bưu thiếp. Cả hai đều giữ cùng tỉ lệ cạnh với A4.