ChieuDai.comChiều Dài
Đơn vị và quy đổi

Hải lý là gì, 1 hải lý bằng bao nhiêu mét và vì sao biển dùng đơn vị riêng

1 hải lý bằng đúng 1.852 m, gắn với một phút cung vĩ độ trên Trái Đất. Vì sao tàu và máy bay dùng hải lý, cách đổi ra km, nút và đọc khoảng cách trên hải đồ.

Fishing boat deck off central Vietnam, weathered hands holding brass dividers over a blank nautical sheet on a wooden board, blue morning light, over-the-shoulder view

Hải lý là đơn vị đo khoảng cách dùng trên biển và trên không, 1 hải lý bằng đúng 1.852 m, tức 1,852 km. Đổi hải lý sang km thì nhân với 1,852; đổi km sang hải lý thì chia cho 1,852, hay nhân với khoảng 0,54.

Biển dùng đơn vị riêng vì hải lý gắn với hình dạng Trái Đất: nó xấp xỉ chiều dài của một phút cung vĩ độ, nên người đi biển đo khoảng cách trực tiếp bằng thang vĩ độ in bên mép hải đồ, không cần đổi qua lại. Tốc độ tàu tính bằng hải lý mỗi giờ, gọi là nút. Phần dưới giải thích từng điều đó bằng ví dụ tính tay.

Hải lý từ đâu ra: một phút cung trên kinh tuyến

Hãy hình dung Trái Đất bị cắt dọc theo một kinh tuyến, đi từ cực Bắc qua xích đạo tới cực Nam. Đường tròn đó được chia thành 360 độ, mỗi độ lại chia thành 60 phút. Một hải lý chính là độ dài cung ứng với một phút vĩ độ khi đi dọc kinh tuyến. Nói cách khác, đi thẳng về phía bắc hay nam đúng một hải lý thì vĩ độ của bạn thay đổi đúng một phút.

Vì Trái Đất hơi dẹt ở hai cực, độ dài thật của một phút vĩ độ không hoàn toàn bằng nhau: gần xích đạo ngắn hơn một chút, gần cực dài hơn một chút, dao động quanh khoảng 1.843 m tới 1.862 m. Để mọi quốc gia dùng chung một con số, giới hàng hải quốc tế đã thống nhất lấy tròn 1.852 m. Từ đó hải lý là một con số cố định, không còn phụ thuộc vào nơi bạn đứng.

Từ định nghĩa này ra một phép tính rất gọn: một độ vĩ có 60 phút, nên dài khoảng 60 hải lý, tức 60 nhân 1,852 bằng 111,12 km. Con số "một độ vĩ khoảng 111 km" mà nhiều người nhớ chính là hệ quả trực tiếp của hải lý.

Lưu ý quan hệ này chỉ đúng theo chiều bắc – nam. Đi theo chiều đông – tây, một phút kinh độ ngắn dần khi bạn đi về phía cực, vì các kinh tuyến chụm lại. Vì vậy người đi biển đo khoảng cách bằng thang vĩ độ chứ không bao giờ bằng thang kinh độ.

Bảng đổi hải lý sang km và mét

Bảng dưới tính bằng hệ số 1,852 chính xác. Cột cuối cho bạn so với dặm đường bộ, để thấy vì sao dịch hải lý thành "dặm" rồi đổi bằng 1,609 là sai.

Hải lýKilômétMétTương đương dặm Anh
0,10,185185,20,12
11,8521.8521,15
59,269.2605,75
1018,5218.52011,51
1222,22422.22413,81
2444,44844.44827,62
60111,12111.12069,05
100185,2185.200115,08
200370,4370.400230,16

Các con số 12, 24 và 200 hải lý xuất hiện nhiều trong tin tức về biển, vì chúng là mốc chiều rộng các vùng biển theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển năm 1982, tính từ đường cơ sở. Đổi ra km, 12 hải lý là hơn 22 km, 200 hải lý là hơn 370 km. Đây là thông tin quy đổi; việc xác định các vùng biển cụ thể thuộc về cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Muốn nhẩm nhanh, nhớ rằng hải lý gần bằng gấp đôi km trừ đi một chút: nhân 2 rồi trừ khoảng 7 phần trăm. Ví dụ 50 hải lý: nhân 2 bằng 100, trừ 7 ra 93 km, số đúng là 92,6 km.

Vì sao biển và trời không dùng km

Đo thẳng trên hải đồ, không cần tính. Hải đồ có thang vĩ độ in dọc hai mép. Người đi biển dùng compa đo hai mũi nhọn kẹp khoảng cách giữa hai điểm, rồi đặt compa lên thang vĩ độ ngang tầm đó và đọc số phút. Số phút chính là số hải lý. Không có phép đổi nào chen vào, nên khó sai ngay cả khi tàu đang chòng chành.

Ăn khớp với toạ độ. Vị trí trên biển ghi bằng độ và phút. Khi khoảng cách cũng tính theo phút cung, việc ước tàu đã đi được bao xa từ toạ độ này sang toạ độ kia trở nên tự nhiên. Một tàu đi thẳng về phía nam 30 hải lý thì vĩ độ giảm đúng 30 phút, tức nửa độ.

Một thói quen chung toàn cầu. Tàu thuyền và máy bay của mọi nước dùng chung hải lý và nút, nên trao đổi qua bộ đàm, báo vị trí, điều phối không cần quy đổi. Thói quen chung này quan trọng với an toàn hơn là chuyện tiện tay.

Hàng không giữ lại cùng lý do. Máy bay cũng bay trên mặt cầu và định vị theo toạ độ, nên khoảng cách đường bay thường tính bằng hải lý, tốc độ bằng nút. Riêng độ cao thì ở nhiều nơi vẫn tính bằng feet, một thói quen khác hẳn mà bài về feet trên site có nhắc.

Nút là gì và đổi hải lý mỗi giờ ra km/h

Nút là tốc độ một hải lý mỗi giờ. Tàu chạy 10 nút nghĩa là mỗi giờ đi được 10 hải lý, tức 18,52 km. Đổi nút sang km/h thì nhân với 1,852; đổi sang mét mỗi giây thì nhân với khoảng 0,514, vì 1.852 m chia 3.600 giây bằng khoảng 0,514 m/s.

Tên gọi "nút" bắt nguồn từ cách đo tốc độ tàu bằng một sợi dây thắt nút đều nhau, thả xuống nước rồi đếm số nút trôi qua tay trong một khoảng thời gian. Ngày nay tàu đo tốc độ bằng thiết bị điện tử và định vị vệ tinh, nhưng đơn vị vẫn giữ tên cũ.

Vài mốc để hình dung: tàu cá nhỏ chạy chừng 6 tới 10 nút, tức 11 tới 18,5 km/h, không nhanh hơn xe đạp là bao. Tàu chở hàng lớn thường đi khoảng 12 tới 20 nút. Tốc độ gió trong bản tin hàng hải cũng hay ghi bằng nút; gió 20 nút là khoảng 37 km/h, hay hơn 10 m/s.

Một lỗi rất hay gặp là viết "10 nút mỗi giờ". Bản thân nút đã có nghĩa "mỗi giờ", nên chỉ cần viết 10 nút hoặc 10 hải lý mỗi giờ. Viết thừa chữ giờ là sai đơn vị, dù người đọc thường vẫn đoán được ý.

Tự tính thời gian một chuyến tàu bằng hải lý

Ví dụ giả định: một chuyến tàu khách ra đảo dài 65 hải lý, tàu chạy trung bình 25 nút. Bạn muốn biết chuyến đi mất bao lâu và xa bao nhiêu km.

  1. Kiểm đơn vị: quãng đường tính bằng hải lý, tốc độ tính bằng nút, tức hải lý mỗi giờ. Hai đơn vị khớp nhau, chia thẳng được.
  2. Chia quãng đường cho tốc độ: 65 chia 25 bằng 2,6 giờ.
  3. Đổi phần lẻ ra phút: 0,6 giờ nhân 60 bằng 36 phút. Chuyến đi mất khoảng 2 giờ 36 phút.
  4. Đổi quãng đường ra km để hình dung: 65 nhân 1,852 bằng 120,38 km.
  5. Cộng thời gian ra vào cảng, tàu giảm tốc gần bờ, sóng gió; thời gian thực tế thường dài hơn con số chia thuần.
  6. Luôn theo lịch chạy và hướng dẫn chính thức của đơn vị vận hành tàu cùng bản tin thời tiết biển, đừng tự tính rồi tự quyết giờ ra bến.

Phép tính trên cho thấy cái lợi khi giữ cùng một hệ: không phải đổi qua lại giữa km và hải lý cho tới bước cuối, nên ít chỗ sai. Nếu bạn trộn quãng đường km với tốc độ nút, kết quả sẽ lệch gần một nửa.

Ba phép tính mẫu giữa hải lý, km và dặm

Phép tính thứ nhất, đổi tầm hoạt động: một ca nô có tầm đi ghi 150 hải lý cho mỗi lần nạp nhiên liệu. Đổi ra km bằng 150 nhân 1,852, được 277,8 km. Nếu người bán hàng nói "tầm đi khoảng 150 dặm" mà ý là dặm đường bộ, con số chỉ còn khoảng 241 km. Chênh hơn 36 km giữa hai cách hiểu là đủ để một chuyến đi kết thúc giữa biển, nên luôn hỏi lại loại dặm.

Phép tính thứ hai, đổi tốc độ gió: bản tin nước ngoài ghi gió 35 nút. Nhân 1,852 ra khoảng 64,8 km/h, nhân 0,514 ra khoảng 18 m/s. Bản tin thời tiết trong nước thường dùng cấp gió và m/s hoặc km/h, nên đổi về cùng đơn vị mới so sánh được. Khi có cảnh báo, luôn nghe theo bản tin chính thức của cơ quan khí tượng thuỷ văn chứ không tự quy đổi để quyết định ra khơi.

Phép tính thứ ba, đổi ngược từ km: bạn đọc thấy một hòn đảo cách bờ khoảng 30 km và muốn biết tương đương bao nhiêu hải lý để so với thông tin tàu. Chia 30 cho 1,852 được khoảng 16,2 hải lý. Nhẩm thì chia đôi rồi cộng thêm khoảng 8 phần trăm: 30 chia 2 bằng 15, cộng 1,2 ra 16,2.

Ba phép tính này dùng đúng một hệ số 1,852 và nghịch đảo của nó. Giữ chắc con số đó, mọi chuyện về hải lý trở nên đơn giản.

Những chỗ dễ nhầm khi đọc tin về hải lý

Hải lý không phải dặm đường bộ. Dịch nautical mile thành "dặm" mà không ghi rõ là dặm biển khiến người đọc đổi bằng 1,609 và ra con số ngắn hơn thực tế khoảng 13 phần trăm.

Ký hiệu viết tắt khác nhau. Hải lý có thể viết tắt là NM, nmi hoặc chữ M đứng một mình trên hải đồ. Chữ M đứng riêng trên hải đồ không có nghĩa là mét. Nút viết tắt là kn hoặc kt.

Khoảng cách trên biển thường là đường thẳng. Con số hải lý trong tin về tàu, vùng biển thường là khoảng cách theo đường ngắn nhất trên mặt cầu, không phải hải trình thật mà tàu đi vòng qua luồng lạch, đảo, đá ngầm.

Đừng tính vùng biển bằng phép đổi đơn giản. Chiều rộng các vùng biển tính từ đường cơ sở do nhà nước công bố, không phải từ mép nước bạn nhìn thấy. Phép đổi trong bài chỉ để hình dung độ lớn.

Câu hỏi thường gặp

1 hải lý bằng bao nhiêu km?

1 hải lý bằng đúng 1,852 km, tức 1.852 m. Muốn đổi nhiều hải lý ra km thì nhân với 1,852; ví dụ 10 hải lý là 18,52 km. Con số này được quốc tế thống nhất và không đổi theo nơi đo.

Hải lý và hải dặm có khác nhau không?

Không, đó là hai cách gọi cùng một đơn vị dài 1.852 m, tương ứng chữ nautical mile trong tiếng Anh. Điều cần tránh là gọi tắt thành "dặm" rồi đổi như dặm đường bộ, vì dặm Anh chỉ dài khoảng 1.609 m.

1 nút bằng bao nhiêu km/h?

1 nút bằng 1,852 km/h, vì nút là tốc độ một hải lý mỗi giờ. Đổi sang mét mỗi giây thì được khoảng 0,514 m/s. Tàu chạy 20 nút tương đương khoảng 37 km/h.

12 hải lý là bao nhiêu km?

12 hải lý bằng 22,224 km, thường làm tròn là khoảng 22 km. Con số 12 hải lý hay xuất hiện vì là mốc chiều rộng lãnh hải theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển, tính từ đường cơ sở do nhà nước công bố.

Vì sao một độ vĩ dài khoảng 111 km?

Vì một độ có 60 phút, mỗi phút vĩ độ xấp xỉ một hải lý, nên một độ dài khoảng 60 nhân 1,852 bằng 111,12 km. Quan hệ này chỉ đúng khi đi theo hướng bắc – nam; theo hướng đông – tây, một độ kinh ngắn dần khi lên vĩ độ cao.

Máy bay có dùng hải lý không?

Có. Ngành hàng không thường tính khoảng cách bằng hải lý và tốc độ bằng nút, vì cùng định vị theo toạ độ như tàu biển. Độ cao bay thì ở nhiều nơi tính bằng feet, nên trong cùng một chuyến bay bạn có thể gặp ba loại đơn vị khác nhau.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138