1 inch bằng đúng 2,54 cm, tức 25,4 mm. Đây là con số được định nghĩa chính xác chứ không phải số làm tròn, nên muốn đổi inch sang cm chỉ cần nhân với 2,54; muốn đổi cm sang inch thì chia cho 2,54, hoặc nhân với khoảng 0,3937.
Khi không có máy tính trong tay, cách nhẩm gọn nhất là nhân số inch với 2,5 rồi cộng thêm khoảng một phần sáu mươi của kết quả. Ví dụ 12 inch: 12 nhân 2,5 được 30, cộng thêm gần nửa centimét là 30,48 cm. Phần dưới có bảng đổi sẵn, cách đọc phân số inch hay gặp trên ốc vít, mũi khoan, và vài chỗ con số inch thật ra chỉ là cái tên.
Bảng đổi inch sang cm và mm dùng hằng ngày
Bảng dưới tính bằng hệ số 2,54 và giữ hai chữ số thập phân. Cột mm hữu ích khi bạn làm việc với bản vẽ, đồ gỗ hoặc phụ kiện kim khí, vì hầu hết bản vẽ ở Việt Nam ghi theo milimét.
| Inch | Centimét | Milimét |
|---|---|---|
| 1 | 2,54 | 25,4 |
| 2 | 5,08 | 50,8 |
| 3 | 7,62 | 76,2 |
| 4 | 10,16 | 101,6 |
| 5 | 12,70 | 127,0 |
| 6 | 15,24 | 152,4 |
| 8 | 20,32 | 203,2 |
| 10 | 25,40 | 254,0 |
| 12 (bằng 1 foot) | 30,48 | 304,8 |
| 24 | 60,96 | 609,6 |
| 36 (bằng 1 yard) | 91,44 | 914,4 |
Có một quy luật dễ nhớ trong bảng: cứ 10 inch là 25,4 cm, nên 20 inch là 50,8 cm, 30 inch là 76,2 cm. Nắm được mốc 10 inch thì các số lớn hơn chỉ là cộng dồn. Nếu cần độ chính xác tới milimét cho việc cắt, khoan, đặt hàng, hãy tính bằng hệ số đầy đủ 2,54 chứ đừng dùng số nhẩm.
Chiều ngược lại cũng có mốc tương tự: 100 cm là khoảng 39,37 inch, nên một mét dài hơn một yard chút ít. Khi thấy hàng nhập ghi 39 inch, bạn có thể hình dung nó xấp xỉ một mét.
Ba cách nhẩm inch ra cm khi không có máy tính
Nhân 2,5 rồi cộng một chút. Nhân với 2,5 rất dễ: lấy số inch chia đôi rồi nhân 5, hoặc nhân 10 rồi chia 4. Kết quả này thiếu khoảng 1,6 phần trăm so với số đúng, nên cộng thêm một chút là xong. Với 8 inch: 8 nhân 2,5 bằng 20, cộng thêm khoảng 0,3 là 20,3 cm, rất gần số đúng 20,32 cm.
Đi qua mốc 10 inch bằng 25,4 cm. Nếu số inch tròn chục hoặc gần chục, hãy bám vào mốc này. 15 inch là 25,4 cộng một nửa của 25,4, tức 25,4 cộng 12,7 bằng 38,1 cm. Cách này cho số đúng tuyệt đối khi bạn tính cẩn thận, vì nó chỉ dùng phép cộng và chia đôi.
Đổi cm sang inch bằng nhân 4 chia 10. Chiều ngược lại, nhân số centimét với 0,4 cho ra số inch hơi dư khoảng 1,6 phần trăm. Một món đồ dài 50 cm sẽ ra khoảng 20 inch theo cách nhẩm, số đúng là 19,69 inch. Đủ để hình dung và so sánh, nhưng không đủ để ghi vào đơn đặt hàng.
Tự kiểm bằng thước cuộn hai mặt. Nhiều thước cuộn có một mặt cm, một mặt inch. Kéo thước ra, đặt mắt nhìn thẳng vạch 10 inch, rồi lật xem mặt cm ngay chỗ đó sẽ thấy khoảng 25,4 cm. Làm vài lần như vậy giúp con số 2,54 nằm trong đầu bạn chắc hơn mọi bảng tra.
Đọc phân số inch trên ốc vít, mũi khoan và phụ kiện
Hàng theo hệ inch hiếm khi ghi số thập phân mà ghi phân số với mẫu số là 2, 4, 8, 16. Đây là chỗ nhiều người lúng túng nhất, nhất là khi mua bulông, mũi khoan, đầu tuýp hay cờ lê nhập khẩu.
| Phân số inch | Đọc là | Milimét (làm tròn) |
|---|---|---|
| 1/16″ | một phần mười sáu inch | 1,59 |
| 1/8″ | một phần tám inch | 3,18 |
| 3/16″ | ba phần mười sáu inch | 4,76 |
| 1/4″ | một phần tư inch | 6,35 |
| 5/16″ | năm phần mười sáu inch | 7,94 |
| 3/8″ | ba phần tám inch | 9,53 |
| 1/2″ | nửa inch | 12,70 |
| 5/8″ | năm phần tám inch | 15,88 |
| 3/4″ | ba phần tư inch | 19,05 |
| 1″ | một inch | 25,40 |
Cách tính rất đơn giản: lấy 25,4 nhân với tử số rồi chia cho mẫu số. 3/8 inch là 25,4 nhân 3 bằng 76,2, chia 8 được 9,525 mm. Khi so với dụng cụ hệ mét, 3/8 inch gần 9,5 mm nhưng không vừa khít với 10 mm; đầu tuýp 10 mm sẽ lỏng trên đai ốc 3/8 inch và dễ làm toè cạnh.
Mẹo nhận ra: phân số inch luôn tối giản. Không ai ghi 2/8 inch, người ta ghi 1/4 inch. Thấy mẫu số 16 nghĩa là phần nhỏ nhất trên thước inch thông thường; một số thước thợ mộc còn chia tới 1/32 inch.
Khi con số inch chỉ là cái tên, không phải số đo
Không phải lúc nào chữ "inch" đi kèm hàng hoá cũng là kích thước bạn đo được bằng thước. Có ba trường hợp hay gây hiểu lầm. Thứ nhất là ống nước: ống gọi là "ống nửa inch" có đường kính ngoài khoảng 21 mm, lớn hơn hẳn 12,7 mm. Con số inch ở đây là cỡ danh nghĩa, xuất phát từ quy ước cũ về lòng ống, chứ không phải đường kính đo được.
Thứ hai là bánh xe đạp. Bánh "26 inch" không có nghĩa đường kính ngoài lốp đúng 66,04 cm; con số này là tên cỡ, còn kích thước thật tuỳ độ dày lốp. Muốn mua săm lốp cho vừa, người ta đọc dãy số chuẩn in trên hông lốp (đường kính vành theo milimét và bề rộng lốp), không chỉ dựa vào chữ 26.
Thứ ba là gỗ xẻ nhập khẩu theo hệ Bắc Mỹ. Thanh gỗ gọi "2 nhân 4" là kích thước lúc mới xẻ thô, sau khi sấy và bào thì còn khoảng 38 nhân 89 mm, tức chừng 1,5 nhân 3,5 inch. Ai thiết kế khung kệ theo đúng 50,8 nhân 101,6 mm sẽ bị hụt.
Nguyên tắc chung: khi một con số inch là "cỡ" hay "loại", hãy hỏi kích thước đo thật hoặc mang mẫu đi so. Khi nó là "dài", "rộng", "dày" thì mới nhân 2,54.
Inch còn gặp ở đâu trong đời sống người Việt
Việt Nam dùng hệ mét trong đo lường chính thức, nhưng inch vẫn len vào nhiều góc đời thường vì hàng hoá, máy móc và bản vẽ đến từ những nơi quen hệ đo Anh – Mỹ. Thợ cơ khí gặp inch ở bulông, ren ống, cờ lê. Thợ mộc gặp inch ở gỗ ván nhập và một số lưỡi cưa. Người may mặc gặp inch ở khổ vải, ở thước dây hai mặt treo trên cổ thợ may. Người mua đồ điện tử gặp inch ở kích thước màn hình, dù chuyện chọn màn hình là đề tài của site khác.
Ngoài ra còn những chỗ ít ai để ý: ảnh in cỡ 4 nhân 6 inch, tức khoảng 10,2 nhân 15,2 cm; khung ảnh nhập gọi theo inch; ống kính, bánh xe đẩy, bánh xe văn phòng cũng hay đặt tên theo inch. Mỗi chỗ có thói quen làm tròn riêng. Ảnh 4 nhân 6 thường được thợ in gọi là ảnh 10 nhân 15, vì người ta làm tròn cho dễ nói.
Vì inch có mặt rải rác như vậy, cách học hiệu quả nhất không phải thuộc lòng một bảng dài mà là nhớ chắc hệ số 2,54, hai mốc 10 inch và 1 mét, rồi tập đổi những món đồ quanh mình. Mỗi lần gặp một con số inch, đổi thử trong đầu rồi đo lại bằng thước, chỉ sau vài tuần bạn sẽ hình dung được ngay 6 inch dài cỡ nào mà không cần tính.
Những sai lầm hay gặp khi đổi inch
Nhân 2,5 rồi ghi luôn vào bản vẽ. Với vật nhỏ, sai 1,6 phần trăm chỉ là vài phần mười milimét. Nhưng với vật dài 96 inch, nhân 2,5 ra 240 cm trong khi số đúng là 243,84 cm, hụt gần 4 cm. Cửa, kệ, tấm ốp sẽ không lắp vừa.
Nhầm inch với feet. Ký hiệu ″ (hai phẩy) là inch, ′ (một phẩy) là feet. Đọc nhầm 6′ thành 6 inch sẽ làm một cánh cửa cao khoảng 1,83 m biến thành món đồ dài 15 cm trong đầu bạn. Bài riêng về hai ký hiệu này trên site giải thích kỹ cách đọc dạng 5′8″.
Đổi diện tích bằng hệ số của chiều dài. Một inch vuông không phải 2,54 cm vuông mà là 2,54 nhân 2,54, khoảng 6,45 cm vuông. Muốn đổi diện tích thì đổi từng cạnh sang cm trước rồi mới nhân.
Làm tròn quá sớm. Đổi 3/8 inch ra 9,5 mm rồi lại dùng 9,5 để tính tiếp nhiều bước khác sẽ cộng dồn sai số. Giữ nguyên số đầy đủ trong lúc tính, chỉ làm tròn ở kết quả cuối, theo độ chia của cây thước bạn sẽ dùng để đo thật.
Quy trình đổi và kiểm một số đo inch trước khi đặt hàng
Khi một con số inch sẽ quyết định việc cắt, khoan hay mua hàng, nên đi đủ các bước sau thay vì nhẩm một lần rồi tin luôn.
- Xác định con số đó là kích thước đo được hay chỉ là tên cỡ (ống, lốp, gỗ xẻ). Nếu là tên cỡ, dừng lại và hỏi kích thước thật.
- Nếu là phân số, đổi ra thập phân trước: tử số chia mẫu số, ví dụ 5/8 bằng 0,625 inch.
- Nhân với 25,4 để ra milimét, hoặc 2,54 để ra centimét. Ghi rõ đơn vị bên cạnh con số.
- Nhẩm lại bằng cách khác (mốc 10 inch hoặc nhân 2,5 cộng chút) để bắt lỗi bấm nhầm.
- Đặt thước hai mặt lên vật mẫu nếu có, đối chiếu con số đã đổi với vạch thật.
- Làm tròn theo độ chia của dụng cụ sẽ dùng: thước cuộn chia milimét thì ghi tới milimét, đừng ghi tới phần trăm milimét.
Sáu bước nghe dài nhưng thực tế mất chưa tới một phút. Phần lớn lỗi đặt hàng sai kích thước đến từ bước một và bước sáu: nhầm tên cỡ với số đo, hoặc ghi một con số chính xác hơn khả năng cây thước của người sẽ làm.
Câu hỏi thường gặp
1 inch bằng bao nhiêu mm?
1 inch bằng đúng 25,4 mm. Muốn đổi inch sang milimét chỉ cần nhân với 25,4; ví dụ 2 inch là 50,8 mm, nửa inch là 12,7 mm. Đây là định nghĩa chính xác được dùng chung trên thế giới, không phải con số làm tròn.
Muốn đổi cm sang inch thì nhân hay chia?
Chia số centimét cho 2,54, hoặc nhân với khoảng 0,3937. Ví dụ 30 cm chia 2,54 được khoảng 11,81 inch. Nếu chỉ cần ước nhanh, nhân với 0,4 sẽ ra số hơi lớn hơn thật một chút, đủ để hình dung nhưng không nên dùng để đặt hàng.
Vì sao 1 inch lại đúng 2,54 cm mà không lẻ hơn?
Vì các nước dùng inch đã thống nhất định nghĩa lại inch theo mét, lấy đúng 25,4 mm cho tiện quy đổi. Từ đó inch là một con số chính xác tính theo hệ mét, nên mọi phép đổi đều cho kết quả gọn, không có phần lẻ kéo dài vô tận.
Ống nước nửa inch có phải đường kính 12,7 mm không?
Không. Nửa inch ở ống nước là cỡ danh nghĩa, đường kính ngoài thực tế khoảng 21 mm và được người bán gọi là ống phi 21. Khi mua phụ kiện, hãy dùng tên cỡ hoặc mang mẫu đi so, đừng tự đổi nửa inch ra 12,7 mm.
3/4 inch bằng bao nhiêu mm?
3/4 inch bằng 19,05 mm, tính bằng 25,4 nhân 3 rồi chia 4. Trong đời thường, con số này hay gặp ở cờ lê, đầu tuýp và độ dày một số tấm gỗ nhập. Dụng cụ 19 mm hệ mét gần đúng nhưng không phải lúc nào cũng vừa khít.
Có mẹo nào nhớ nhanh quan hệ inch và cm không?
Nhớ hai mốc: 10 inch bằng 25,4 cm và 1 mét bằng khoảng 39,37 inch. Từ mốc đầu, bạn nhân chia đôi hay cộng dồn để ra các số khác; từ mốc sau, bạn biết ngay món hàng ghi 40 inch dài hơn một mét chút ít.