ChieuDai.comChiều Dài
Sai số và đo cho chính xác

Lỗi nhìn xiên khi đọc vạch thước: đặt mắt thế nào để đo cho đúng

Nhìn xiên khi đọc thước làm số đo lệch một hai vạch mà không hay. Vì sao xảy ra, thước dày và thước mỏng khác nhau thế nào, cách đặt mắt và đặt thước để đọc đúng.

eye-level close-up of a transparent plastic ruler resting on a sheet of plywood, a sharp pencil tip touching the edge, a person leaning directly above, soft studio light

Lỗi nhìn xiên, còn gọi là lỗi thị sai, xảy ra khi mắt không đặt thẳng phía trên điểm cần đọc. Vì vạch thước và mép vật không nằm sát nhau trên cùng một mặt phẳng, nhìn lệch sang trái thì vạch như dịch sang phải và ngược lại. Cách tránh rất đơn giản: đưa mắt thẳng trên điểm đọc, và đặt thước sao cho vạch chia chạm sát vào vật.

Lỗi này nhỏ, thường chỉ nửa milimét đến hai milimét, nhưng nó lén lút vì người đo không biết mình đang mắc. Nó cũng là thủ phạm hay gặp khi hai người đo cùng một vật ra hai số khác nhau, vì mỗi người có thói quen đứng một phía.

Vì sao nhìn xiên lại đọc sai

Hãy làm một thử nghiệm nhỏ. Đặt một cây thước kẻ nhựa dày nằm trên tờ giấy, chấm một điểm bút trên giấy sát mép thước. Nhìn thẳng từ trên xuống, ghi số tại điểm chấm. Rồi nghiêng đầu sang trái, sau đó sang phải, và nhìn lại. Bạn sẽ thấy điểm chấm như trượt sang vạch khác, dù không có gì di chuyển.

Lý do là vạch chia in trên mặt trên của thước, còn điểm chấm nằm trên mặt giấy, thấp hơn đúng bằng bề dày thước. Hai thứ ở hai độ cao khác nhau, nên khi nhìn nghiêng, đường nhìn đi qua vạch sẽ chạm mặt giấy ở một chỗ khác. Thước càng dày, mắt càng nghiêng, độ lệch càng lớn.

Có thể ước nhanh độ lệch bằng hình học đơn giản. Nếu vạch cao hơn mặt giấy 2 mm và bạn nhìn nghiêng 45 độ, điểm đọc trượt đúng 2 mm. Nghiêng ít hơn, chừng 30 độ, điểm đọc trượt khoảng 1,2 mm. Với việc đo một tấm ván dài, vài milimét không quá lớn, nhưng khi kẻ vạch cắt kính hay đo một chi tiết nhỏ thì đủ để hỏng việc.

Hiện tượng này không chỉ có ở thước. Đồng hồ có kim, cốc chia vạch đong nước, nhiệt kế thuỷ ngân kiểu cũ đều có lỗi đọc giống hệt. Ai từng đọc đồng hồ công tơ mét xe máy từ ghế sau sẽ thấy số nhảy khác hẳn so với người lái.

Đặt mắt và đặt thước cho đúng

Bốn bước dưới đây áp dụng được cho thước kẻ, thước cuộn, thước gấp. Làm vài lần sẽ thành phản xạ.

  1. Đặt thước sao cho mặt có vạch chia chạm sát vật. Với thước kẻ dày, xoay thước nằm nghiêng, dựng cạnh lên để mép có vạch tiếp xúc mặt giấy hay mặt gỗ. Khi vạch và điểm đọc nằm cùng một mặt phẳng, nhìn xiên cũng gần như không lệch.
  2. Đưa mắt thẳng trên điểm đọc. Với vật nằm trên bàn, cúi đầu sao cho mắt ở đúng phía trên vạch, không đứng xa rồi liếc xuống. Với vật dựng đứng như khung cửa, ngồi xuống hoặc đứng lên để mắt ngang điểm đọc.
  3. Nhắm một mắt khi đọc vạch nhỏ. Hai mắt nhìn từ hai vị trí cách nhau vài xăng-ti-mét, não lấy trung bình nên điểm đọc nhoè. Một mắt cho hình rõ hơn.
  4. Đánh dấu bằng bút chì nhọn ngay tại vạch rồi mới đọc số. Nét bút nằm trên vật, không còn phụ thuộc vào chỗ đặt mắt nữa. Đọc lại một lần nữa từ ngay phía trên nét bút.

Cách xoay thước nằm nghiêng có tên quen trong nghề mộc là đặt thước đứng cạnh. Nhiều thước kẻ tốt có sẵn mép vát mỏng ở một bên, chính để vạch chia nằm sát mặt vật.

Thước nào dễ mắc lỗi nhìn xiên

Độ lệch phụ thuộc vào khoảng cách giữa vạch chia và mặt vật. Bảng sau so các loại thước quen thuộc.

Loại thướcVạch cách mặt vậtMức dễ lệchCách khắc phục
Thước kẻ nhựa trong, dàyBằng bề dày thước, có khi 2 đến 3 mmCaoĐặt mặt in vạch úp xuống, hoặc dựng cạnh
Thước kẻ có mép vátGần như sát mặt vậtThấpDùng mép vát để đọc
Thước cuộn thépLưỡi mỏng nhưng cong lõm, có khi kênh lênTrung bìnhẤn lưỡi phẳng tại điểm đọc
Thước gấp gỗBằng bề dày một đoạn thướcTrung bình đến caoDựng cạnh thước khi kẻ vạch
Thước dây vảiRất mỏng, nằm sátThấpChỉ cần nhìn thẳng
Thước kẹp có du xíchHai thang vạch nằm sát nhauThấp nếu nhìn thẳngNhìn vuông góc vào mặt thang

Với thước kẻ nhựa trong, có một mẹo hay: lật úp thước sao cho mặt in vạch nằm sát giấy. Vạch vẫn nhìn rõ qua lớp nhựa trong và gần như không còn khoảng cách với giấy.

Lưỡi thước cuộn cong lõm và cái kênh khó thấy

Lưỡi thước cuộn thép có mặt cắt cong như một máng nhỏ. Độ cong này giúp lưỡi đứng thẳng khi đẩy ra, nhưng cũng làm hai mép lưỡi không nằm cùng mặt phẳng với phần giữa. Khi đặt thước lên mặt phẳng, phần giữa lưỡi có thể kênh lên một chút, vạch chia ở đó cách mặt vật một khoảng nhỏ.

Đối với việc đo đồ đạc thông thường, khoảng kênh này gây lệch không đáng kể. Nhưng khi kẻ vạch cắt chính xác, người thợ thường dùng ngón tay ấn nhẹ lưỡi thước ngay tại điểm đọc cho phẳng, rồi mới chấm bút. Một số người lật nghiêng lưỡi thước, để mép có vạch chạm vào vật, giống cách dựng cạnh thước kẻ.

Khi đo chiều cao trên tường, lưỡi thước thường đứng xa tường một chút ở đoạn giữa. Đọc từ chỗ đứng thấp nhìn lên hoặc từ chỗ cao nhìn xuống sẽ lệch. Đưa mắt ngang điểm đọc, ấn lưỡi vào tường bằng một tay, rồi đánh dấu.

Nếu điểm đọc ở trên cao quá tầm mắt, đừng với tay rồi liếc lên đọc số. Đặt một chiếc ghế vững hoặc thang chữ A, có người giữ, đứng lên cho mắt ngang điểm đọc. Vừa đọc đúng hơn, vừa an toàn hơn so với nhón chân vươn người.

Những tình huống nhìn xiên hay gặp mà ít ai ngờ

Đọc thước khi đứng một bên bàn. Đo mặt bàn rộng, người đo thường đứng ở một phía và đọc vạch ở đầu bàn bên kia bằng cách nhìn chéo qua. Điểm xa càng nhìn xiên nhiều. Đi vòng sang đầu kia để đọc mất thêm mười giây nhưng bớt hẳn một nguồn sai.

Đo ô cửa từ dưới nhìn lên. Đo chiều cao ô cửa sổ khi đứng dưới sàn, vạch ở khung trên được nhìn từ dưới với góc rất nghiêng. Người đo thấp và người đo cao sẽ ra hai số khác nhau.

Đọc số trên thước kẹp có du xích. Thước kẹp đòi hỏi tìm vạch trùng nhau giữa hai thang. Nhìn nghiêng sẽ thấy một cặp vạch khác "trùng", kết quả lệch một hai phần mười milimét, đủ làm sai một việc cần chính xác.

Đọc vạch trên thước dựng đứng cạnh trẻ để đo chiều cao. Người lớn đứng nhìn từ trên xuống đỉnh đầu trẻ nên luôn đọc lệch. Áp một cuốn sách cứng hay một tấm bìa phẳng lên đỉnh đầu, vuông góc với tường, đánh dấu bút chì dưới mép bìa rồi mới đo từ sàn lên vạch. Mục đích là ghi lại sự lớn lên của chính con, không để so với trẻ khác.

Người hướng dẫn đứng sau lưng đọc hộ. Người đứng xa đọc qua vai người cầm thước luôn nhìn xiên. Để người đang cầm thước và nhìn thẳng tự đọc, người kia chỉ ghi.

Chụp ảnh để đo cũng bị nhìn xiên

Nhiều người đặt thước cạnh món đồ rồi chụp ảnh gửi cho thợ hay người bán, tiện hơn đọc số qua lời nói. Cách này hay, nhưng ống kính điện thoại cũng mắc đúng lỗi của mắt người. Chụp chéo từ một bên, phần vật gần máy trông to hơn, phần xa trông nhỏ hơn, vạch thước ở hai đầu hiện ra lệch so với mép vật.

Muốn ảnh có giá trị như một lần đọc số, đặt điện thoại song song với mặt có thước, ống kính ngay phía trên điểm cần đọc. Chụp cận cảnh từng đầu, mỗi ảnh một điểm đọc, thay vì một ảnh rộng chụp cả món đồ. Ảnh rộng cho người xem biết hình dạng chung, ảnh cận mới cho biết số.

Khi đo bằng ảnh, đặt thước sát vật như khi đọc bằng mắt, không để thước nằm cách vật vài xăng-ti-mét. Thước nằm trên bàn mà món đồ dựng đứng phía sau thì trong ảnh chúng ở hai khoảng cách khác nhau với ống kính, so vạch với mép vật sẽ sai.

Một mẹo nhỏ: chụp thêm một ảnh có cả đầu móc thước và điểm bắt đầu đo, để người nhận thấy rõ bạn đo từ đâu. Đọc số qua ảnh chỉ đáng tin khi thấy được cả hai đầu của phép đo.

Tập thói quen đọc thẳng

Lỗi nhìn xiên khó sửa vì người mắc không thấy mình sai. Cách tập tốt nhất là tự kiểm vài lần. Chọn một điểm đo bất kỳ trên bàn, đọc số khi nhìn từ trái, nhìn từ phải và nhìn thẳng. Ghi ba số và xem chúng lệch nhau bao nhiêu. Lần đầu làm, nhiều người ngạc nhiên vì chênh tới cả milimét.

Sau đó tập phản xạ: mỗi lần chuẩn bị đọc, tự hỏi mắt mình đã ở ngay trên vạch chưa. Ban đầu thấy hơi chậm, nhưng chỉ sau vài lần đo là tự cúi đầu đúng chỗ mà không phải nghĩ. Với trẻ lớn đang học đo, có thể biến việc này thành một hoạt động nhỏ cùng cha mẹ: cùng nhìn một điểm từ ba phía rồi đoán xem phía nào đúng, không cần chấm đúng sai.

Khi đo những thứ quan trọng, kết hợp đọc thẳng với đánh dấu bút chì. Nét bút trên vật là bằng chứng không phụ thuộc vào mắt người đọc, ai kiểm lại cũng thấy cùng một chỗ. Đây cũng là cách người làm nghề tránh tranh cãi về số đo.

Câu hỏi thường gặp

Lỗi thị sai khi đọc thước là gì?

Là sai số sinh ra khi mắt không nhìn thẳng vào điểm đọc. Vì vạch chia và mép vật nằm ở hai độ cao khác nhau, nhìn lệch sang một bên sẽ thấy vạch như dịch chỗ, làm số đọc dư hoặc thiếu một vài vạch.

Nhìn xiên làm lệch bao nhiêu milimét?

Tuỳ bề dày thước và góc nhìn. Với thước kẻ dày khoảng 2 mm, nhìn nghiêng 30 độ lệch khoảng 1,2 mm, nghiêng 45 độ lệch khoảng 2 mm. Thước mỏng hoặc dựng cạnh thì lệch gần như không đáng kể.

Đặt thước kẻ thế nào để tránh lỗi nhìn xiên?

Cho mặt có vạch chia chạm sát vào vật. Với thước nhựa trong có thể lật úp để mặt in vạch nằm sát giấy, hoặc dựng thước lên cạnh. Thước có mép vát mỏng thì dùng mép vát để đọc.

Vì sao nên nhắm một mắt khi đọc vạch nhỏ?

Hai mắt nhìn từ hai vị trí cách nhau vài xăng-ti-mét nên mỗi mắt thấy vạch ở chỗ hơi khác. Nhắm một mắt giúp hình rõ và điểm đọc gọn hơn, nhất là khi vạch chia rất nhỏ.

Đo chiều cao trên tường thì đọc vạch thế nào cho đúng?

Ấn lưỡi thước sát tường tại điểm đọc, đưa mắt ngang điểm đó rồi đánh dấu bằng bút chì. Nếu điểm đọc quá cao, đứng lên ghế vững hoặc thang có người giữ thay vì nhón chân liếc lên.

Lỗi nhìn xiên có gặp ở dụng cụ khác không?

Có. Đồng hồ kim, cốc đong có vạch chia, công tơ mét xe máy đều bị lệch khi nhìn chéo. Nguyên tắc chung là nhìn vuông góc vào mặt có vạch, ngay tại điểm cần đọc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138