Bàn bóng bàn chuẩn dài 2,74 m, rộng 1,525 m, mặt bàn cao 76 cm, lưới cao 15,25 cm. Bàn bi-a lỗ cỡ 9 feet có mặt chơi trong lòng băng khoảng 2,54 × 1,27 m; bàn snooker cỡ lớn có mặt chơi khoảng 3,57 × 1,78 m.
Kích thước bàn chỉ là nửa câu chuyện. Muốn chơi thoải mái, quanh bàn bóng bàn cần chỗ lùi và vung tay; quanh bàn bi-a cần đủ chỗ cho chiều dài cây cơ. Bài dưới đây ghi số đo chuẩn phổ biến của từng loại bàn và cách tính kích thước phòng cần có trước khi mua bàn về nhà, câu lạc bộ hay quán.
Bàn bóng bàn: các số đo chuẩn
Bóng bàn có một kích thước bàn thống nhất cho mọi cấp độ, từ bàn tập ở nhà văn hoá tới giải quốc tế. Các số đo chính theo chuẩn phổ biến:
- Mặt bàn: dài 2,74 m, rộng 1,525 m, tức 9 × 5 feet.
- Chiều cao mặt bàn: 76 cm tính từ sàn, tức 2,5 feet.
- Lưới: cao 15,25 cm so với mặt bàn trên suốt chiều dài lưới. Hai đầu lưới nhô ra ngoài mép bàn 15,25 cm mỗi bên.
- Vạch mép bàn: vạch trắng rộng 2 cm chạy quanh mép dài và mép ngắn.
- Vạch giữa: vạch trắng rộng 3 mm chạy dọc giữa bàn, chia mỗi nửa thành hai ô giao bóng phải trái, chỉ có ý nghĩa khi đánh đôi.
- Quả bóng: đường kính 40 mm.
Nhìn các con số sẽ thấy dấu vết đơn vị cũ: 2,74 m là 9 feet, 1,525 m là 5 feet, lưới 15,25 cm là 6 inch. Khi mua bàn, hãy hỏi kích thước mặt bàn thật, vì có những bàn mini, bàn trẻ em nhỏ hơn chuẩn đáng kể, dù vẫn gọi chung là "bàn bóng bàn".
Phòng đặt bàn bóng bàn cần rộng bao nhiêu
Bóng bàn là môn cần nhiều khoảng trống hơn ta tưởng. Người đánh không đứng sát bàn mà lùi ra sau để đỡ những quả bóng mạnh, và di chuyển ngang khá rộng. Ở giải quốc tế, khu vực thi đấu cho mỗi bàn được quy định tối thiểu khoảng 14 m dài, 7 m rộng và trần cao khoảng 5 m. Nhà thi đấu tập luyện thường dùng khu vực nhỏ hơn, khoảng 10 – 12 m dài và 5 – 6 m rộng cho mỗi bàn.
Ở nhà, ít ai có căn phòng như vậy. Mức chơi vui được, theo kinh nghiệm phổ biến, là chừa khoảng 2 m phía sau mỗi đầu bàn và khoảng 1 – 1,5 m mỗi bên. Tính ra phòng cần khoảng 2,74 + 2 × 2 = 6,74 m chiều dài và 1,525 + 2 × 1,25 ≈ 4 m chiều rộng, tức phòng cỡ 7 × 4 m. Phòng nhỏ hơn vẫn đặt bàn được nhưng phải đứng gần bàn, đánh nhẹ, và bóng hay va tường.
Nếu phòng không đủ dài, bàn gấp là giải pháp tốt. Nhiều bàn có thể dựng đứng một nửa lên, biến thành bức tường nhỏ để một người tự tập đánh bóng dội lại. Khi gấp gọn, bàn chỉ chiếm chừng 1,5 m × 0,7 m mặt sàn, tuỳ mẫu. Đo kỹ cả chiều cao khi gấp, vì bàn dựng đứng thường cao hơn 1,5 m, cần chỗ không vướng quạt trần hay đèn treo.
Các cỡ bàn bi-a hay gặp
Bàn bi-a gọi tên theo chiều dài danh nghĩa bằng feet, nhưng số quan trọng nhất là mặt chơi, tức phần nỉ bên trong lòng băng. Kích thước ngoài của khung gỗ lớn hơn mặt chơi khoảng 30 – 40 cm mỗi chiều tuỳ kiểu dáng. Số đo dưới đây theo chuẩn phổ biến:
| Loại bàn | Mặt chơi (khoảng) | Ghi chú |
|---|---|---|
| Bàn lỗ 7 feet | 1,98 × 0,99 m | Hay gặp ở nhà riêng, quán nhỏ |
| Bàn lỗ 8 feet | 2,34 × 1,17 m | Cỡ giữa, phổ biến ở quán |
| Bàn lỗ 9 feet | 2,54 × 1,27 m | Cỡ thi đấu của bi-a lỗ |
| Bàn không lỗ (bi-a ba băng) cỡ thi đấu | 2,84 × 1,42 m | Bàn nặng, mặt đá liền, băng cao su riêng |
| Bàn snooker cỡ lớn | 3,57 × 1,78 m | Lỗ hẹp, bi nhỏ hơn bi-a lỗ |
Mọi bàn bi-a đúng chuẩn đều có mặt chơi dài gấp đôi chiều rộng, tức hai hình vuông đặt cạnh nhau. Tỉ lệ 2 : 1 làm cho các đường bi phản xạ qua băng có quy luật đẹp, người chơi tính góc dễ hơn. Chiều cao mặt bàn thường quanh 75 – 80 cm với bi-a lỗ và bi-a băng, snooker cao hơn một chút, khoảng 85 – 88 cm.
Phòng đặt bàn bi-a: tính theo chiều dài cây cơ
Bàn bi-a đòi hỏi khoảng trống theo một quy tắc rất rõ: người chơi phải đánh được bi nằm sát băng theo mọi hướng, nghĩa là đuôi cây cơ cần chỗ lùi ra ngoài mép bàn gần bằng cả chiều dài cây cơ. Cây cơ phổ biến dài khoảng 1,45 – 1,47 m, cộng thêm chỗ cho tay kéo cơ về sau, nên người ta thường chừa khoảng 1,5 m từ mép mặt chơi tới tường ở mọi phía.
Công thức tính nhanh: chiều dài phòng bằng chiều dài mặt chơi cộng 2 lần 1,5 m; chiều rộng phòng bằng chiều rộng mặt chơi cộng 2 lần 1,5 m. Áp vào bàn 9 feet: 2,54 + 3 = 5,54 m và 1,27 + 3 = 4,27 m, tức phòng khoảng 5,5 × 4,3 m. Bàn 8 feet cần khoảng 5,3 × 4,2 m. Bàn 7 feet cần khoảng 5 × 4 m. Bàn snooker cỡ lớn cần khoảng 6,6 × 4,8 m, là lý do bàn snooker ít khi xuất hiện trong nhà ở.
Phòng hụt vài chục xăng-ti-mét vẫn dùng được nếu chuẩn bị thêm một cây cơ ngắn, dài khoảng 1,2 m hoặc ngắn hơn, cho những cú đánh sát tường. Phòng hụt cả mét thì nên chọn bàn nhỏ hơn một cỡ thay vì cố đặt bàn lớn, vì một nửa số cú đánh sẽ vướng.
Ở quán nhiều bàn, khoảng cách giữa hai bàn kề nhau không cần gấp đôi 1,5 m, vì hiếm khi hai người ở hai bàn cùng lùi về một phía một lúc. Dù vậy, khoảng giữa hai bàn quá hẹp vẫn dễ chọc cơ vào người bàn bên, nên chừa rộng được bao nhiêu thì tốt bấy nhiêu.
Đo phòng trước khi mua bàn
Bàn bóng bàn và bàn bi-a đều to, nặng, khó đổi trả. Mười phút đo đạc trước khi đặt mua tiết kiệm rất nhiều phiền toái:
- Đo chiều dài và chiều rộng phòng ở chiều cao ngang hông, không phải sát sàn, vì chân tường có thể có len chân tường, ống nước. Ghi số nhỏ nhất.
- Trừ đi những thứ chiếm chỗ cố định: cột, cửa mở vào trong, tủ âm tường, bậc cầu thang. Một cánh cửa mở vào phòng có thể lấy mất cả mét khoảng trống ở một đầu.
- Đo chiều cao trần và vị trí đèn, quạt. Với bóng bàn, bóng bổng chạm trần thấp. Với bi-a, đèn nên treo thẳng trên mặt bàn, thấp vừa đủ chiếu sáng đều mà không vướng đầu người cúi ngắm.
- Đo lối đưa bàn vào: chiều rộng cửa, hành lang, chỗ rẽ cầu thang. Bàn bi-a mặt đá thường được tháo rời mang vào rồi lắp lại, nhưng tấm đá to vẫn cần lối đủ rộng.
- Vẽ phác phòng lên giấy theo tỉ lệ, cắt một mảnh giấy cỡ bàn cộng vùng trống đặt lên thử. Hoặc dùng băng dính dán khung bàn trực tiếp lên sàn, cầm một cây chổi dài làm cây cơ đi một vòng thử.
Sàn cũng cần chú ý: bàn bi-a mặt đá rất nặng, đặt trên sàn yếu hoặc tầng trên của nhà cũ nên hỏi người có chuyên môn về kết cấu. Bàn phải được cân thăng bằng bằng thước thuỷ sau khi lắp; sàn nghiêng một chút là bi tự lăn về một phía.
Kiểm một chiếc bàn bóng bàn có đúng chuẩn không
Bàn mua về hoặc bàn ở nhà văn hoá dùng lâu năm có thể lệch độ cao, cong mặt, chùng lưới. Kiểm nhanh với thước cuộn, một tấm thẻ nhựa và một quả bóng:
- Đo độ cao mặt bàn ở bốn góc và ở hai đầu lưới. Đúng chuẩn là 76 cm ở mọi điểm. Lệch nhau quá một xăng-ti-mét thì chỉnh chân bàn hoặc kê lại cho phẳng.
- Đo chiều cao lưới ở giữa và ở hai đầu, đều phải 15,25 cm. Lưới chùng giữa là lỗi hay gặp nhất ở bàn dùng lâu; kéo căng lại bằng núm vặn ở cột lưới.
- Đặt một thước thẳng dài hoặc một thanh nhôm thẳng nằm ngang trên mặt bàn, nhìn ngang xem có khe sáng dưới thước không. Có khe là mặt bàn bị cong, thường do ẩm hoặc do gấp dựng sai cách.
- Thả quả bóng từ độ cao khoảng 30 cm xuống nhiều điểm trên mặt bàn và xem độ nảy. Theo chuẩn phổ biến, bóng nảy lên khoảng 23 cm. Chỗ nào nảy thấp hẳn, nghe tiếng "bộp" đục là mặt bàn bị bong hoặc khung dưới không đỡ.
- Kiểm vạch trắng ở mép bàn còn rõ, vạch giữa còn thẳng. Vạch mờ làm tranh cãi bóng chạm mép hay không.
Bàn đặt ngoài trời nên có bạt phủ, tránh nắng mưa trực tiếp. Mặt bàn gỗ ép hút ẩm sẽ phồng, độ nảy không đều, và đã cong thì khó sửa.
Vì sao các con số này là chuẩn
Bàn bóng bàn và bàn bi-a đều được chuẩn hoá để người chơi ở nơi nào cũng gặp cùng một cảm giác. Người tập quen bàn cao 76 cm, lưới 15,25 cm sẽ đánh được ở bất kỳ câu lạc bộ nào mà không phải làm quen lại độ nảy, độ cao bóng qua lưới. Bàn bi-a cũng vậy: kích thước mặt chơi, độ cao băng, cỡ lỗ quyết định đường bi, một người quen bàn 9 feet sang bàn 7 feet sẽ thấy mọi cú đánh ngắn hẳn lại.
Các liên đoàn quốc tế của từng môn giữ và cập nhật quy định, gồm cả những chi tiết nhỏ như độ nảy của mặt bàn bóng bàn, độ nảy của băng bi-a, loại nỉ, màu bàn. Các bàn bán cho gia đình không bắt buộc đạt mọi tiêu chuẩn ấy, nhưng cỡ mặt bàn thường bám chuẩn để người chơi quen tay.
Khi tổ chức giải hay xây phòng tập chính thức, hãy tra quy định hiện hành của liên đoàn môn đó, vì các số như khoảng trống tối thiểu, độ sáng, chiều cao trần có thể thay đổi theo thời gian và theo cấp giải.
Câu hỏi thường gặp
Bàn bóng bàn tiêu chuẩn kích thước bao nhiêu?
Bàn bóng bàn chuẩn dài 2,74 m, rộng 1,525 m, mặt bàn cao 76 cm tính từ sàn. Lưới cao 15,25 cm so với mặt bàn, hai đầu lưới nhô ra ngoài mép bàn 15,25 cm mỗi bên.
Phòng đặt bàn bóng bàn cần bao nhiêu mét?
Để chơi vui ở nhà, nên có phòng khoảng 7 × 4 m, tức chừa chừng 2 m sau mỗi đầu bàn và hơn 1 m mỗi bên. Thi đấu chính thức cần khu vực lớn hơn nhiều, khoảng 14 × 7 m cho mỗi bàn.
Bàn bi-a 9 feet kích thước bao nhiêu?
Bàn bi-a lỗ 9 feet có mặt chơi trong lòng băng khoảng 2,54 × 1,27 m. Kích thước ngoài của khung gỗ lớn hơn mặt chơi chừng 30 đến 40 cm mỗi chiều tuỳ kiểu bàn.
Phòng đặt bàn bi-a cần rộng bao nhiêu?
Lấy kích thước mặt chơi cộng thêm khoảng 1,5 m mỗi phía cho cây cơ. Bàn 9 feet cần phòng khoảng 5,5 × 4,3 m, bàn 8 feet khoảng 5,3 × 4,2 m, bàn 7 feet khoảng 5 × 4 m.
Bàn snooker lớn hơn bàn bi-a lỗ bao nhiêu?
Bàn snooker cỡ lớn có mặt chơi khoảng 3,57 × 1,78 m, dài hơn bàn bi-a lỗ 9 feet hơn 1 m. Vì vậy phòng đặt bàn snooker cần khoảng 6,6 × 4,8 m, hiếm khi vừa nhà ở thông thường.
Cây cơ bi-a dài bao nhiêu?
Cây cơ phổ biến dài khoảng 1,45 đến 1,47 m. Có thêm loại cơ ngắn khoảng 1,2 m hoặc ngắn hơn, dùng cho những cú đánh sát tường khi phòng không đủ rộng quanh bàn.