ChieuDai.comChiều Dài
Sai số và đo cho chính xác

Đo chu vi vật tròn và đường cong: ống nước, bánh xe, thân cây

Đo chu vi bằng thước dây hoặc sợi dây quấn quanh vật, rồi chia cho 3,14 ra đường kính. Cách đo ống nước, bánh xe, thân cây và đường cong cho đúng, cùng các lỗi hay gặp.

Vietnamese hands wrapping a soft cloth tape measure around the trunk of a large tree in a park, bark texture in sharp focus, dappled sunlight, close-up side view

Muốn đo chu vi một vật tròn, quấn thước dây mềm hoặc một sợi dây không giãn sát quanh vật đúng một vòng, vuông góc với trục của vật, rồi đọc độ dài. Muốn biết đường kính, chia chu vi cho số pi, xấp xỉ 3,14. Ví dụ một ống có chu vi 66 mm thì đường kính ngoài khoảng 66 chia 3,14, tức chừng 21 mm.

Cách này giải quyết được một việc mà thước thẳng làm rất kém: đo những thứ không phẳng, không có cạnh. Ống nước, cột tròn, chậu cây, bánh xe, thân cây, tay vịn cầu thang uốn cong đều đo được theo cách quấn hoặc lăn. Phần dưới đi qua từng trường hợp và những lỗi khiến số đo dư hoặc thiếu.

Chu vi, đường kính và số pi

Chu vi là độ dài một vòng quanh vật tròn. Đường kính là khoảng cách xuyên qua tâm, từ mép này sang mép đối diện. Với mọi hình tròn, chu vi luôn bằng đường kính nhân với một hằng số, gọi là số pi, có giá trị khoảng 3,14159. Với việc đo đời thường, lấy 3,14 là đủ.

Từ đó có hai phép tính ngược nhau. Biết đường kính, nhân 3,14 ra chu vi: một bánh xe đường kính 60 cm có chu vi khoảng 188 cm. Biết chu vi, chia 3,14 ra đường kính: một thân cây chu vi 94 cm có đường kính khoảng 30 cm. Bán kính bằng nửa đường kính.

Vì sao lại đo chu vi rồi chia, thay vì đo thẳng đường kính? Vì đường kính của một vật đặc như thân cây, cột nhà không đo trực tiếp được, thước không xuyên qua vật. Ngay cả với ống rỗng, rất khó đặt thước đúng qua tâm; lệch một chút là đo ra dây cung, ngắn hơn đường kính. Chu vi thì quấn vào là có, không cần tìm tâm.

Phép tính này chỉ đúng với vật tròn đều. Ống bị bóp méo, thân cây hình bầu dục, cột có gờ thì chu vi chia 3,14 cho ra một đường kính trung bình, không phải bề ngang ở mọi hướng. Với những vật như vậy, nếu cần biết vật có lọt qua một lỗ hay không, đo thêm bề ngang lớn nhất bằng hai tấm ván kẹp hai bên rồi đo khoảng giữa hai tấm.

Một điểm hay: chia cho 3,14 làm sai số nhỏ đi. Chu vi đo lệch 3 mm thì đường kính chỉ lệch khoảng 1 mm. Đó là lý do người ta hay đo đường kính ống, cây theo cách này.

Quấn dây đo chu vi cho đúng

Dụng cụ: thước dây mềm, hoặc một sợi dây không giãn như dây dù mảnh, dây cước, một dải giấy dài; một bút đánh dấu; một thước cuộn để đo sợi dây.

  1. Quấn dây quanh vật đúng một vòng, sát bề mặt, không xoắn. Vòng dây phải nằm trong một mặt phẳng vuông góc với trục của vật, không chạy chéo như lò xo.
  2. Kéo căng vừa đủ để dây ôm sát, không kéo mạnh làm dây giãn hoặc lún vào vật mềm.
  3. Đánh dấu chỗ đầu dây gặp lại chính nó bằng bút, hoặc kẹp ngón tay đúng điểm đó.
  4. Tháo dây, duỗi thẳng trên mặt phẳng, đo từ đầu dây đến điểm đánh dấu bằng thước cuộn.
  5. Đo thêm hai lần ở vị trí hơi khác trên vật, lấy số ở giữa.
  6. Chia cho 3,14 nếu cần đường kính.

Với vật nhỏ như ống mảnh, ngón tay, cán dụng cụ, có một mẹo tăng độ chính xác: quấn dải giấy mỏng nhiều vòng, ví dụ năm vòng, dùng kim chọc xuyên qua tất cả các lớp, tháo ra đo khoảng giữa hai lỗ kim liền nhau ở lớp ngoài cùng. Tốt hơn nữa là đo khoảng từ lỗ đầu đến lỗ cuối rồi chia cho số vòng.

Đo ống nước, ống luồn dây

Ống thường được gọi theo cỡ danh nghĩa, có khi theo đường kính ngoài, có khi theo inch. Đo chu vi giúp biết đường kính ngoài thật để mua đầu nối, kẹp ống cho đúng. Bảng tính ví dụ với pi lấy 3,14.

Chu vi đo đượcPhép tínhĐường kính ngoài khoảngGhi chú
66 mm66 : 3,1421 mmGần với ống hay gọi là phi 21
85 mm85 : 3,1427 mmGần với ống phi 27
107 mm107 : 3,1434 mmGần với ống phi 34
141 mm141 : 3,1445 mmSo với bảng cỡ của loại ống đang dùng
198 mm198 : 3,1463 mmỐng lớn, đo chu vi dễ hơn đo xuyên tâm

Cỡ ống thực tế còn tuỳ tiêu chuẩn và nhà sản xuất, nên số trong bảng là để đối chiếu. Khi mua đầu nối, mang theo một mẩu ống hoặc số chu vi đã đo, và hỏi người bán loại ống bạn đang dùng theo chuẩn nào.

Bánh xe: chu vi lăn khác chu vi đo

Đo chu vi bánh xe đạp, bánh xe đẩy bằng cách quấn thước dây quanh lốp là được một con số. Nhưng khi bánh xe lăn trên mặt đất có người ngồi lên, lốp bị nén lại một chút ở chỗ tiếp đất, nên quãng đường đi được trong một vòng quay ngắn hơn chu vi đo bằng thước dây. Con số thứ hai này gọi là chu vi lăn.

Cách đo chu vi lăn rất đơn giản. Đánh dấu một điểm trên lốp bằng phấn, đặt điểm đó chạm đất và đánh dấu mặt đất ngay đó. Cho xe lăn thẳng đúng một vòng, khi điểm phấn chạm đất lần nữa thì đánh dấu mặt đất lần hai. Đo khoảng cách giữa hai dấu. Muốn chính xác hơn, cho lăn năm hoặc mười vòng rồi chia.

Người dùng đồng hồ đo quãng đường gắn bánh xe cần đúng con số chu vi lăn này. Nhập chu vi đo bằng thước dây thì đồng hồ báo quãng đường dư một chút. Khi đo chu vi lăn, nên có người ngồi lên xe hoặc chất tải như lúc dùng thật, vì lốp non hơi hay tải nặng đều làm chu vi lăn ngắn đi.

Bánh xe đo khoảng cách, loại có tay cầm đẩy dọc mặt đất, dựa đúng trên nguyên lý này. Mỗi vòng quay là một đoạn đã biết, đếm vòng là ra quãng đường.

Thân cây và cột tròn

Người trồng cây, làm vườn hay muốn theo dõi một cây lớn trong sân thường đo chu vi thân để biết cây lớn nhanh thế nào. Trong lâm nghiệp, người ta hay đo ở độ cao khoảng 1,3 m tính từ mặt đất, tầm ngang ngực người lớn, để các lần đo và các cây khác nhau so được với nhau. Ở nhà, chọn một độ cao cố định và đánh dấu bằng một vệt sơn nhỏ hoặc một sợi dây buộc lỏng, lần sau đo đúng chỗ đó.

Thân cây không tròn đều, vỏ có rãnh, có bướu. Thước dây quấn qua chỗ bướu sẽ cho số lớn hơn. Tránh các chỗ phình, chỗ cành mọc ra; nếu không tránh được, đo hơi cao hơn hoặc thấp hơn và ghi lại vị trí. Với cây mọc trên dốc, đo từ phía đất cao.

Cột nhà tròn, cột bê tông, trụ cổng đo giống hệt. Khi cần bọc cột bằng vải, gỗ ốp hay tấm trang trí, nhớ rằng lớp bọc có bề dày nên chu vi ngoài của lớp bọc lớn hơn chu vi cột. Mỗi milimét dày của lớp bọc làm đường kính tăng hai milimét và chu vi tăng khoảng 6,3 mm.

Đo trên cao hoặc quanh cột điện, trụ đèn ngoài đường thì nên tránh. Nếu phải đo cột cao, chỉ đo phần trong tầm tay khi đứng trên mặt đất vững.

Đo đường cong không khép kín

Tay vịn cầu thang uốn cong, mép bàn bo tròn. Đặt một sợi dây mềm không giãn dọc theo đường cong, dùng băng dính giấy giữ dây từng đoạn cho khỏi trượt. Đánh dấu điểm đầu và cuối trên dây, tháo ra duỗi thẳng và đo.

Đường viền vườn, luống hoa uốn lượn. Dùng một cuộn dây hoặc vòi tưới đặt theo đường viền, đánh dấu hai đầu, rồi kéo thẳng ra đo bằng thước dây dài. Cách này đủ chính xác để mua viền gạch hoặc lưới.

Đường cong dài và gắt. Chia đường cong thành nhiều đoạn ngắn gần như thẳng, đo từng đoạn bằng thước, rồi cộng lại. Đoạn chia càng ngắn, tổng càng gần với chiều dài thật; đoạn dài quá sẽ ra số thiếu vì đi tắt qua chỗ cong.

Mép vật hình bầu dục. Bầu dục không có một đường kính duy nhất, nên đừng dùng công thức hình tròn. Quấn dây trực tiếp để có chu vi; nếu cần đo kích thước, đo cả trục dài và trục ngắn.

Những lỗi khiến chu vi đo sai

Lỗi phổ biến nhất là dây không vuông góc với trục. Thước quấn chéo như đường ren ốc sẽ dài hơn vòng thật. Với ống và cột, nhìn từ một bên xem vòng thước có nằm ngang không; với thân cây, nhìn quanh một vòng trước khi đọc.

Lỗi thứ hai là dây giãn. Sợi chỉ len, dây thun, thước vải cũ kéo căng đều dài ra. Chọn dây không giãn, và kéo vừa đủ ôm sát. Lỗi thứ ba là dây quá dày so với vật nhỏ. Một sợi dây dù to quấn quanh ống mảnh, đường tâm của sợi dây nằm cách mặt ống một khoảng bằng nửa bề dày dây, nên vòng dây dài hơn chu vi thật. Với vật nhỏ, dùng dải giấy mỏng hoặc chỉ mảnh.

Lỗi thứ tư là đọc chỗ chồng sai. Đầu dây và điểm gặp lại phải nằm sát nhau, không chồng thêm một đoạn, không hở một đoạn. Kẹp chặt bằng ngón tay ngay tại điểm gặp, tháo ra vẫn giữ nguyên ngón tay đó cho đến khi đánh dấu xong.

Cuối cùng, nhớ làm tròn số pi hợp lý. Dùng 3 thay cho 3,14 làm đường kính tính ra dư khoảng 5 phần trăm. Với ống 21 mm, đó là lệch một milimét, đủ để mua nhầm đầu nối.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao tính đường kính khi biết chu vi?

Chia chu vi cho số pi, lấy xấp xỉ 3,14. Ví dụ chu vi 94 cm thì đường kính khoảng 94 chia 3,14, tức chừng 30 cm. Bán kính bằng nửa đường kính, ở đây khoảng 15 cm.

Không có thước dây mềm thì đo chu vi bằng gì?

Dùng một sợi dây không giãn như dây cước, dây dù mảnh hoặc một dải giấy dài. Quấn sát quanh vật một vòng, đánh dấu điểm gặp, tháo ra duỗi thẳng và đo bằng thước cuộn.

Đo đường kính ống nước thế nào cho dễ?

Quấn dải giấy mỏng quanh ống, đánh dấu điểm gặp, đo độ dài rồi chia cho 3,14 để ra đường kính ngoài. Ví dụ chu vi 66 mm cho đường kính khoảng 21 mm. Đối chiếu với bảng cỡ của loại ống đang dùng trước khi mua đầu nối.

Chu vi lăn của bánh xe là gì?

Là quãng đường bánh xe đi được sau đúng một vòng quay khi đang chịu tải. Nó ngắn hơn chu vi đo bằng thước dây một chút vì lốp bị nén ở chỗ tiếp đất. Đo bằng cách đánh dấu lốp, cho lăn một hoặc vài vòng rồi đo quãng trên mặt đất.

Đo chu vi thân cây ở độ cao nào?

Trong lâm nghiệp thường đo ở độ cao khoảng 1,3 m tính từ mặt đất. Ở nhà, quan trọng nhất là chọn một độ cao cố định, đánh dấu lại, và tránh chỗ bướu hay chỗ cành mọc ra để các lần đo so được với nhau.

Vì sao quấn dây chéo lại làm sai số đo?

Vòng dây chạy chéo quanh vật như đường ren ốc dài hơn vòng nằm vuông góc với trục, nên chu vi đo ra bị dư. Trước khi đọc, nhìn quanh để chắc vòng dây nằm ngang, vuông góc với thân vật.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138