ChieuDai.comChiều Dài
Đo cái không chạm được

Máy đo khoảng cách laser hoạt động thế nào: ánh sáng đi và quay về

Thước laser bắn tia sáng tới vật, đo thời gian hoặc độ lệch pha của ánh sáng quay về, rồi chia đôi quãng đi về để ra khoảng cách. Nguyên lý, sai số và lưu ý an toàn.

Hands holding a small handheld laser distance meter against a bare plastered wall, faint red dot on the opposite wall of an empty room, soft window light

Máy đo khoảng cách laser phát một chùm sáng hẹp tới bề mặt cần đo, thu lại phần ánh sáng phản xạ quay về, rồi tính khoảng cách từ thời gian ánh sáng đi và về, hoặc từ độ lệch pha giữa sóng phát và sóng nhận. Ánh sáng đi khoảng 30 cm mỗi nano giây, nên với bức tường cách 10 m, ánh sáng đi về mất chừng 67 phần tỉ giây; máy chia đôi quãng đi về để ra khoảng cách một chiều.

Thước laser cầm tay phổ biến trong xây dựng, sửa nhà, đo phòng vì một người bấm nút là có số, không cần ai giữ đầu thước. Nhưng nó vẫn có giới hạn: tầm đo ngoài nắng gắt giảm mạnh, bề mặt kính, gương, nước cho số sai, và chọn nhầm điểm gốc đo là lệch cả chục xentimét. Mục từ này giải thích nguyên lý, các cách đo bên trong máy, khi nào máy đo sai, và cách dùng an toàn.

Nguyên lý chung: đo quãng đường bằng thời gian

Mọi máy đo khoảng cách không chạm đều dùng một ý giống nhau: gửi một tín hiệu đi, chờ nó dội lại, biết tín hiệu chạy nhanh cỡ nào và mất bao lâu thì biết quãng đường. Tiếng vang trong hang, sóng siêu âm của cảm biến lùi xe, sóng vô tuyến của radar và tia sáng của thước laser chỉ khác nhau ở loại tín hiệu.

Với ánh sáng, tốc độ trong không khí xấp xỉ 300.000 km mỗi giây, hay khoảng 30 cm mỗi nano giây. Một nano giây là một phần tỉ giây. Quãng đường ánh sáng đi tới tường và quay về gấp đôi khoảng cách cần đo, nên khoảng cách bằng tốc độ ánh sáng nhân thời gian đi về rồi chia hai. Tường cách 10 m, quãng đi về 20 m, thời gian khoảng 20 chia 0,3, tức khoảng 67 nano giây.

Chỗ khó là thời gian quá ngắn. Muốn đo chính xác tới vài milimét, máy phải phân biệt được những khoảng thời gian cỡ vài phần trăm nano giây. Một mạch điện đếm giờ thông thường không làm nổi việc này. Vì vậy các nhà sản xuất dùng vài cách khác nhau để "kéo giãn" phép đo thời gian, chủ yếu là đo lệch pha và lặp lại phép đo hàng nghìn lần rồi lấy trung bình.

Hai cách đo bên trong máy

Đo thời gian bay của xung. Máy phát những xung sáng rất ngắn, mỗi xung chỉ kéo dài phần tỉ giây, rồi đếm thời gian tới khi nhận xung dội về. Cách này hợp với khoảng cách xa, như máy đo tầm xa dùng ngoài trời, máy quét laser trên xe tự hành, đo laser tới Mặt Trăng. Để chính xác, máy bắn rất nhiều xung và xử lý thống kê.

Đo lệch pha của sóng điều biến. Đa số thước laser cầm tay dùng cách này. Tia sáng được làm sáng tối đều đặn theo một tần số, tạo thành một sóng có bước sóng biết trước. Ánh sáng quay về bị trễ nên sóng nhận lệch pha so với sóng phát. Đo góc lệch pha cho biết quãng trễ là bao nhiêu phần của một bước sóng.

Ghép nhiều tần số để khỏi nhầm. Lệch pha chỉ cho biết phần lẻ của bước sóng, không cho biết đã trôi qua bao nhiêu bước sóng nguyên. Máy giải quyết bằng cách dùng thêm vài tần số khác nhau: tần số thấp cho biết số lớn, tần số cao cho phần lẻ chính xác, giống kim giờ và kim phút trên đồng hồ.

Tính toán từ nhiều lần đo. Một lần bấm nút, máy thực ra đo rất nhiều lần trong khoảnh khắc rồi lấy kết quả ổn định. Khi tín hiệu yếu, máy mất lâu hơn mới hiện số, hoặc báo lỗi thay vì hiện một số không tin được.

Tầm đo và độ chính xác: số trên hộp nói gì

Thông số trên thước laser thường có hai con số quan trọng: tầm đo tối đa và độ chính xác. Cả hai đều được đo trong điều kiện thuận lợi, đọc kèm điều kiện mới hiểu đúng.

Thông sốThường ghiHiểu đúng là
Tầm đo tối đavài chục mét tới hơn một trăm métđo trong nhà, ánh sáng dịu, bề mặt sáng màu, có khi phải dùng tấm phản xạ
Độ chính xáccộng trừ vài milimétở khoảng cách ngắn, điều kiện chuẩn; xa hơn sai số thường tăng thêm theo quãng
Ngoài trời nắngthường không ghi hoặc ghi riêngtầm đo có thể giảm còn một phần nhỏ vì chấm đỏ bị nắng át
Thời gian đodưới một giâybề mặt tối, xa hoặc nghiêng thì lâu hơn hoặc báo lỗi

Hai chiếc thước cùng ghi một tầm đo có thể cho cảm giác rất khác ngoài công trường nắng. Muốn đo ngoài trời xa, người thợ hay dùng một tấm phản xạ đặt ở đích, hoặc chọn máy có ống ngắm hay camera để thấy được điểm đo. Bài này không so hãng hay loại máy; khi mua chỉ cần đọc kỹ điều kiện đi kèm mỗi con số.

Khi nào thước laser đo ra sai

Chọn nhầm điểm gốc. Thước có thể tính khoảng cách từ đuôi máy, từ đầu máy, hay từ chân gập. Áp đuôi máy vào tường mà máy đang đặt gốc ở đầu, số đo hụt đúng bằng chiều dài thân máy, cỡ mười xentimét. Kiểm biểu tượng điểm gốc trên màn hình trước mỗi lần đo.

Bề mặt kính, gương, nước, kim loại bóng. Tia sáng đi xuyên qua kính hoặc bị phản xạ lệch đi chỗ khác, máy nhận về tia dội từ một vật phía sau hay bên cạnh, cho ra số không phải khoảng cách tới mặt kính. Dán một mẩu băng dính giấy lên kính để có điểm đo.

Bề mặt tối và ngoài nắng. Bề mặt đen hấp thụ phần lớn ánh sáng, tín hiệu quay về yếu. Nắng gắt át mất chấm sáng, máy khó tách tín hiệu của mình khỏi ánh sáng nền.

Đo xiên thay vì vuông góc. Muốn đo chiều dài phòng mà cầm máy hơi chếch, máy đo đường chéo, dài hơn thật. Ở khoảng cách 5 m, lệch 5 độ đã làm số dài thêm khoảng 2 cm. Đặt lưng máy áp sát tường đối diện, hoặc đo vài lần lấy số nhỏ nhất.

Chấm sáng rơi vào vật chắn. Ở xa, chấm sáng to ra và có thể rơi một phần vào khung cửa, dây điện, lá cây. Máy nhận tín hiệu lẫn lộn từ nhiều vật. Đo xa nên dùng ống ngắm hoặc tấm đích.

Pin yếu, máy rơi. Pin yếu có thể làm máy đo chậm, báo lỗi nhiều. Máy từng bị rơi mạnh nên kiểm lại với một khoảng cách đã đo bằng thước cuộn.

Những phép tính máy làm thay bạn

Thước laser cầm tay ngày nay thường có thêm các chế độ tính. Chế độ diện tích đo hai cạnh rồi nhân. Chế độ thể tích đo ba cạnh. Chế độ cộng trừ nối các đoạn đo. Chế độ đo liên tục hiện số thay đổi khi di chuyển máy, hợp để tìm điểm cách tường đúng một con số định trước.

Chế độ đo gián tiếp dùng định lý Pythagoras: muốn đo chiều cao bức tường mà không chiếu được tia lên đỉnh theo phương thẳng đứng, đo đường ngang tới chân tường và đường xiên lên đỉnh, máy tính cạnh còn lại. Ví dụ đường ngang 4 m, đường xiên 5 m, chiều cao khoảng 3 m. Cách này chỉ đúng khi đường ngang thật sự vuông góc với tường; nếu không, kết quả lệch. Máy có cảm biến nghiêng tính bằng góc thay vì cần hai lần đo, thường đáng tin hơn.

Mọi phép tính tự động chỉ tốt bằng số đo đầu vào. Diện tích một căn phòng tính từ hai số đo, mỗi số sai 1 cm, sai số diện tích vẫn nhỏ. Nhưng nếu một trong hai số đo bị chọn nhầm điểm gốc, sai 10 cm, diện tích lệch theo. Với việc đặt hàng đồ nội thất, cắt đá, cắt kính, nên đo lại bằng thước cuộn những kích thước quyết định.

Đo một căn phòng bằng thước laser cho ra số tin được

Thước laser nhanh nhưng dễ cho số sai mà người dùng không biết. Một quy trình ngắn dưới đây giúp số đo dùng được để đặt đồ, tính vật tư.

  1. Kiểm điểm gốc đang đặt ở đuôi máy hay đầu máy, chọn đuôi khi áp máy vào tường.
  2. Đo thử một đoạn đã biết, ví dụ chiều dài một tấm ván đã đo bằng thước cuộn, để chắc máy còn đúng.
  3. Áp lưng máy sát chân tường, cách sàn chừng một gang tay, chiếu sang tường đối diện. Đo ba lần, nếu ba số lệch nhau quá vài milimét thì tìm nguyên nhân.
  4. Đo mỗi cạnh ở hai độ cao khác nhau, gần sàn và gần trần. Tường xây ít khi thẳng tuyệt đối, hai số có thể chênh một hai xentimét; ghi số nhỏ hơn nếu định đặt đồ vừa khít.
  5. Đo chéo hai góc phòng. Nếu hai đường chéo bằng nhau, phòng gần vuông; chênh nhiều thì khi lát sàn, kê tủ phải tính phần hụt.
  6. Ghi số đo ngay vào sơ đồ phác tay, ghi rõ đơn vị và điểm đo, đừng tin trí nhớ.

Đo theo quy trình này mất thêm vài phút, nhưng tránh được chuyện tủ đóng sẵn thiếu một xentimét không lọt vào hốc tường. Đó cũng là thói quen mà các ứng dụng đo về sau có thể nhắc người dùng làm: đo lặp, đo hai độ cao, đo chéo để kiểm.

An toàn khi dùng thước laser

Thước laser cầm tay dùng tia laser công suất thấp, được xếp loại an toàn theo tiêu chuẩn và in nhãn cảnh báo trên thân máy. Tuy vậy, không chiếu tia vào mắt người, mắt vật nuôi, không nhìn thẳng vào nguồn phát, không nhìn tia qua ống nhòm, kính lúp hay dụng cụ quang học vì những dụng cụ này gom ánh sáng lại. Với trẻ nhỏ, cất máy xa tầm tay; tia sáng đỏ trông như một món đồ chơi nhưng không phải đồ chơi.

Ngoài đường hay nơi công cộng, không chiếu tia vào người lái xe, người điều khiển máy móc. Ánh chớp đột ngột có thể làm người khác giật mình hoặc loá mắt trong khoảnh khắc. Khi đo trên cao như trần nhà, mái hiên, đứng trên thang vững, có người giữ thang, đừng cố với xa để chiếu cho trúng.

Thước laser cũng không thay được thước cuộn ở mọi việc. Nó đo tốt khoảng cách giữa hai mặt phẳng, nhưng không đo được chu vi vật tròn, không đo được chiều dài đường cong, không đo được vật nhỏ trong tay. Hộp đồ nghề trong nhà hợp lý nhất vẫn có cả hai.

Câu hỏi thường gặp

Thước laser đo khoảng cách dựa trên nguyên lý nào?

Thước laser phát tia sáng tới bề mặt, nhận ánh sáng phản xạ quay về và tính khoảng cách từ thời gian đi về hoặc từ độ lệch pha giữa sóng phát và sóng nhận. Vì ánh sáng đi cả hai chiều, máy chia đôi quãng đường để ra khoảng cách một chiều.

Vì sao thước laser đo ngoài trời nắng kém hơn trong nhà?

Ngoài nắng, ánh sáng Mặt Trời mạnh át mất chấm sáng của máy, phần ánh sáng phản xạ quay về bị lẫn trong ánh sáng nền nên máy khó nhận ra. Tầm đo vì thế giảm mạnh. Dùng tấm đích phản xạ hoặc máy có ống ngắm sẽ đỡ hơn.

Đo vào cửa kính bằng thước laser có được không?

Thường không cho số đúng, vì tia sáng đi xuyên qua kính hoặc phản xạ lệch đi chỗ khác. Máy có thể báo khoảng cách tới vật phía sau kính. Cách xử lý đơn giản là dán một mẩu băng dính giấy lên mặt kính làm điểm đo.

Thước laser có hại cho mắt không?

Thước laser cầm tay dùng tia công suất thấp, được xếp loại an toàn khi dùng đúng cách, nhưng vẫn không được chiếu vào mắt người hay vật nuôi và không nhìn thẳng vào nguồn phát. Nhìn tia qua ống nhòm hay kính lúp càng nguy hiểm vì ánh sáng bị gom lại.

Vì sao đo cùng một bức tường mà ra hai số khác nhau?

Lý do hay gặp nhất là đổi điểm gốc đo giữa đầu máy và đuôi máy, hoặc cầm máy chếch nên đo theo đường xiên. Bề mặt không phẳng, chấm sáng rơi vào vật khác cũng làm số đổi. Kiểm điểm gốc và đo vuông góc rồi đo lại vài lần.

Có nên bỏ hẳn thước cuộn khi đã có thước laser?

Không nên. Thước laser đo nhanh khoảng cách giữa hai mặt phẳng, còn thước cuộn đo được vật nhỏ, đường cong, chu vi và kiểm lại số đo laser. Những kích thước quyết định như cắt kính, cắt đá nên đo kiểm bằng cả hai.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138