Hầu hết ứng dụng bản đồ trên điện thoại đều cho đo khoảng cách: nhấn giữ để ghim điểm đầu, chọn chức năng đo khoảng cách trong trình đơn của điểm đó, rồi kéo bản đồ để thêm từng điểm tiếp theo. Ứng dụng cộng các đoạn thẳng giữa những điểm bạn đặt, nên muốn đo theo đường cong thì phải thêm nhiều điểm ở các khúc quanh.
Tên gọi nút và vị trí trình đơn khác nhau giữa các ứng dụng và các phiên bản, nhưng nguyên lý giống nhau ở mọi nơi. Phần dưới đây đi theo thứ tự thao tác, giải thích vì sao số đo ra có thể lệch, và khi nào nên tin con số đó, khi nào nên đi đo lại ngoài thực địa.
Các bước đo khoảng cách thẳng giữa hai điểm
Đây là cách đo đường chim bay, ví dụ từ nhà tới một ngọn đồi phía xa, hoặc giữa hai đầu một cánh đồng. Thao tác cụ thể có thể hơi khác nhau, nhưng thứ tự chung như sau.
- Mở ứng dụng bản đồ, phóng to tới khi thấy rõ điểm xuất phát, tốt nhất là thấy cả mép nhà, mép đường.
- Nhấn giữ ngón tay đúng vào điểm xuất phát cho tới khi hiện một chiếc ghim.
- Mở trình đơn của chiếc ghim và chọn chức năng đo khoảng cách. Một vòng ngắm hoặc dấu cộng hiện ở giữa màn hình.
- Kéo bản đồ để dấu ngắm nằm đúng điểm thứ hai. Con số khoảng cách cập nhật theo khi bạn kéo.
- Phóng to tại điểm thứ hai để đặt chính xác, rồi đọc con số.
- Muốn đo tiếp sang điểm thứ ba, bấm nút thêm điểm; muốn xoá điểm vừa đặt, bấm nút hoàn tác.
Kết quả là khoảng cách thẳng, không phải quãng đường xe chạy. Muốn biết đi thật bao xa, dùng chức năng chỉ đường, hoặc tự đo theo đường bằng cách ở phần sau.
Nếu ứng dụng đang dùng không có chức năng đo, nhiều ứng dụng vẫn cho xem toạ độ của ghim. Khi có toạ độ của hai điểm, có thể tính khoảng cách bằng công thức, nhưng với việc đời thường thì đổi sang ứng dụng có sẵn chức năng đo sẽ nhanh hơn.
Đo theo đường cong: thêm điểm ở mọi khúc quanh
Ứng dụng chỉ nối các điểm bằng đoạn thẳng. Đo một con đường cong mà chỉ đặt hai điểm ở hai đầu thì kết quả là đường chim bay, hụt so với thực tế. Muốn đo quãng đường theo đường, bạn phải "dò" theo con đường: đặt điểm ở đầu mỗi khúc cua, giữa mỗi đoạn uốn, ở mỗi chỗ rẽ. Càng nhiều điểm, đường gấp khúc càng ôm sát đường thật, con số càng gần quãng thật.
Nguyên tắc chọn điểm rất đơn giản: đoạn thẳng nối hai điểm liền nhau phải nằm gọn trong lòng đường. Nếu đoạn nối cắt ngang qua mép đường, qua ruộng hay mái nhà, nghĩa là cần thêm một điểm ở giữa. Đường thẳng dài vài trăm mét chỉ cần hai điểm, nhưng một đoạn đèo ngắn có thể cần cả chục điểm.
Khi dò theo đường, nên phóng to tới mức thấy rõ hai mép đường, đặt điểm theo tim đường hoặc theo mép bên phải nếu bạn quen đi bên phải. Đổi qua chế độ ảnh vệ tinh giúp thấy rõ đường mòn, bờ ruộng, lối đi bộ mà lớp bản đồ thường không vẽ.
Một mẹo cho quãng dài: chia ra nhiều đoạn, đo từng đoạn rồi ghi lại, thay vì cố đặt hàng trăm điểm trong một lần. Lỡ tay chạm nhầm, mất cả chuỗi điểm là chuyện hay xảy ra với lần đo dài.
Vì sao con số trên màn hình có thể lệch
Đặt điểm khi chưa phóng to đủ. Ở mức thu nhỏ, một đầu ngón tay có thể phủ cả trăm mét ngoài thực địa. Đặt điểm khi đang thu nhỏ là nguồn sai lớn nhất. Quy tắc dễ nhớ: phóng to tới khi thấy rõ thứ bạn muốn đo tới, ví dụ cổng nhà, rồi mới đặt.
Ảnh vệ tinh lệch so với lớp đường. Ở một số nơi, ảnh vệ tinh và lớp đường vẽ không trùng khít nhau, lệch vài mét. Đo trên ảnh vệ tinh rồi đo trên lớp đường có thể ra hai số hơi khác. Với quãng dài vài cây số, chênh lệch này không đáng kể.
Ảnh vệ tinh cũ. Ảnh có thể chụp từ trước khi đường được mở rộng, cắt cua hay làm mới. Nếu khác với thực tế bạn thấy, tin vào thực tế.
Bỏ qua độ dốc. Bản đồ đo hình chiếu nằm ngang. Đường leo dốc dài hơn một chút so với số trên bản đồ. Với dốc thông thường thì phần thêm rất nhỏ, chỉ đáng kể khi đo lối mòn leo núi rất dốc.
Dò thiếu điểm ở khúc cua. Ít điểm thì đường gấp khúc "cắt cua", số đo luôn hụt chứ không bao giờ dư. Nếu nghi ngờ, đo lại với gấp đôi số điểm, thấy số tăng đáng kể nghĩa là lần trước thiếu điểm.
Đo gì thì đặt điểm thế nào
Mỗi loại việc cần độ chi tiết khác nhau. Bảng dưới gợi ý mức phóng và số điểm cho vài việc hay gặp.
| Việc cần đo | Mức phóng khi đặt điểm | Số điểm gợi ý |
|---|---|---|
| Khoảng cách thẳng giữa hai làng | Thấy rõ khu dân cư | 2 điểm |
| Quãng chạy bộ quanh hồ | Thấy rõ mép hồ và lối đi | Một điểm ở mỗi chỗ đổi hướng, thường 10 – 30 điểm |
| Đường đèo, đường núi quanh co | Thấy rõ hai mép đường | Mỗi khúc cua ít nhất một điểm |
| Chiều dài hàng rào quanh mảnh vườn | Thấy rõ từng góc vườn | Một điểm ở mỗi góc, đóng vòng về điểm đầu |
| Từ nhà ra bến xe qua phố | Thấy rõ từng ngã rẽ | Một điểm ở mỗi ngã rẽ |
Đo chu vi mảnh vườn trên bản đồ chỉ cho con số tham khảo để ước vật liệu rào, không thay được số đo ngoài thực địa. Ranh giới đất theo pháp luật do cơ quan đo đạc có thẩm quyền xác định; nếu có tranh chấp ranh giới, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, đừng dựa vào số đo tự làm trên điện thoại.
Kiểm lại số đo bằng thước tỉ lệ và bằng thực địa
Ở góc màn hình bản đồ thường có một thanh thước tỉ lệ nhỏ, ghi chiều dài tương ứng như 50 m, 200 m, 1 km, và tự đổi khi bạn phóng to hay thu nhỏ. Đây là cách kiểm nhanh nhất: ước xem quãng vừa đo dài gấp mấy lần thanh thước. Nếu thanh thước ghi 500 m và quãng đo dài cỡ bốn lần thanh thước, con số khoảng 2 km là hợp lý; ứng dụng báo 20 km thì chắc chắn đã đặt nhầm điểm.
Kiểm bằng thực địa là bước nên làm khi số đo quan trọng, ví dụ đo một đường chạy để tập luyện theo cự ly, hay đo lối đi để mua ống nước, dây điện. Đi bộ đếm bước rồi nhân với chiều dài bước của mình, hoặc đi xe đọc công tơ mét, hoặc lăn bánh xe đo. Ghi chênh lệch giữa số trên bản đồ và số đo thật vào sổ; sau vài lần, bạn biết mình thường đặt điểm hụt hay dư bao nhiêu.
Một thói quen tốt là đo một đoạn quen trước, như từ nhà ra đầu ngõ đã biết chiều dài, để làm quen tay. Khi số đo đoạn quen ra đúng, bạn tin được cách đặt điểm của mình cho những đoạn lạ.
Khi chỉ có toạ độ: ước khoảng cách bằng phép nhẩm
Đôi khi bạn nhận được toạ độ của hai điểm, ví dụ người quen gửi vị trí dưới dạng hai con số vĩ độ và kinh độ, chứ không phải một chiếc ghim. Dán toạ độ vào ô tìm kiếm của ứng dụng bản đồ là cách nhanh nhất để hiện ghim, rồi đo như các bước ở trên. Nhưng ngay cả khi không có ứng dụng, vẫn ước được khoảng cách bằng vài con số dễ nhớ.
Theo hướng bắc nam, một độ vĩ ứng với khoảng 111 km, một phút vĩ độ ứng với khoảng 1,85 km, đúng bằng một hải lý. Theo hướng đông tây, một độ kinh co lại khi đi xa xích đạo: ở các vĩ độ của Việt Nam, từ khoảng 8 tới 23 độ bắc, một độ kinh ứng với khoảng 102 đến 110 km. Vậy hai điểm lệch nhau 0,02 độ vĩ là lệch khoảng 2,2 km theo hướng bắc nam.
Muốn ước khoảng cách thẳng, đổi chênh lệch vĩ độ và chênh lệch kinh độ ra kilômét theo hai con số trên, rồi lấy cạnh huyền của tam giác vuông: bình phương hai số, cộng lại, khai căn. Ví dụ lệch 3 km theo bắc nam và 4 km theo đông tây thì cách nhau khoảng 5 km. Phép nhẩm này đủ tốt cho khoảng cách vài chục kilômét; xa hơn thì độ cong Trái Đất làm sai lệch tăng lên và nên để ứng dụng tính.
Lưu ý toạ độ có hai cách viết: dạng thập phân như 10,7769 và dạng độ phút giây. Đừng trộn hai dạng khi trừ, và nhớ toạ độ do điện thoại ghi lại cũng có sai số vài mét như mọi phép định vị vệ tinh.
Những việc đo trên điện thoại làm tốt và không làm được
Bản đồ điện thoại làm rất tốt việc ước quãng đường đi bộ, chạy bộ, đạp xe theo một lộ trình tự chọn; ước khoảng cách thẳng để hình dung vị trí; lên kế hoạch chia chặng cho chuyến đi; đo sơ bộ chiều dài một con kênh, một bờ sông, một hàng rào dài. Với các việc này, sai lệch vài phần trăm không làm hỏng quyết định nào.
Nó không thay được việc đo tại chỗ khi cần độ chính xác tới mét hoặc dưới mét: chiều dài một bức tường để đặt vật liệu, khoảng cách từ móng nhà tới ranh đất, chiều rộng một lối vào để xe tải lùi vào được. Ở mức chính xác đó, ảnh vệ tinh không đủ nét, ảnh có thể lệch, và đầu ngón tay quá to. Dùng thước cuộn, thước laser hoặc bánh xe đo.
Nó cũng không cho biết độ dốc, độ gồ ghề, chỗ ngập nước hay đường đang sửa. Đo xong một lộ trình mới, nếu là đường lạ hoặc đường núi, nên tìm thêm thông tin về tình trạng đường trước khi đi. Ra ngoài đo thực địa ven đường lớn thì đi trên lề, chú ý xe cộ, và không đứng giữa lòng đường để thao tác với điện thoại.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao đo khoảng cách giữa hai điểm trên bản đồ điện thoại?
Nhấn giữ vào điểm đầu để ghim, mở trình đơn của ghim và chọn chức năng đo khoảng cách, rồi kéo bản đồ để dấu ngắm nằm đúng điểm thứ hai. Con số hiện trên màn hình là khoảng cách thẳng. Tên nút có thể khác nhau tuỳ ứng dụng, nhưng thứ tự thao tác gần giống nhau.
Đo quãng đường cong trên bản đồ điện thoại thế nào?
Đặt thêm điểm ở mỗi khúc cua và mỗi chỗ rẽ, sao cho đoạn thẳng nối hai điểm liền nhau nằm gọn trong lòng đường. Ứng dụng cộng tất cả các đoạn lại. Ít điểm thì số đo bị hụt vì đường gấp khúc cắt cua.
Đo trên bản đồ điện thoại chính xác tới đâu?
Với quãng vài trăm mét tới vài chục cây số, đặt điểm cẩn thận thì sai lệch thường chỉ vài phần trăm, đủ cho việc lên kế hoạch đi lại, chạy bộ. Với việc cần chính xác tới mét như đo tường hay ranh đất, không nên dựa vào bản đồ điện thoại.
Có dùng bản đồ điện thoại để đo ranh đất được không?
Chỉ nên dùng để tham khảo, ví dụ ước chiều dài hàng rào cần mua. Ranh giới đất theo pháp luật do cơ quan đo đạc có thẩm quyền xác định. Có tranh chấp ranh giới thì nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn và yêu cầu đo đạc chính thức.
Vì sao đo hai lần cùng một đoạn lại ra hai số khác nhau?
Do mỗi lần đặt điểm lệch đi một chút, nhất là khi chưa phóng to đủ, hoặc lần sau đặt nhiều hoặc ít điểm hơn ở khúc cua. Phóng to hơn khi đặt điểm và giữ cùng một cách dò theo tim đường thì hai lần đo sẽ sát nhau hơn.
Thanh thước nhỏ ở góc bản đồ dùng để làm gì?
Đó là thước tỉ lệ, cho biết một đoạn trên màn hình tương ứng bao nhiêu mét ngoài thực địa ở mức phóng hiện tại. Dùng nó để ước nhanh và kiểm xem con số đo được có hợp lý không, ví dụ quãng đo dài cỡ ba lần thanh thước 1 km thì số đo phải khoảng 3 km.