ChieuDai.comChiều Dài
Dụng cụ đo và cách đọc

Cách dùng thước kẹp đọc số đo 0,02 mm cho người mới cầm lần đầu

Thước kẹp đọc số thế nào: lấy số milimét ở thước chính, tìm vạch du xích trùng khít rồi nhân 0,02. Ví dụ tính tay, cách đo ngoài, đo trong, đo sâu và lỗi hay gặp.

young Vietnamese technician gripping a small metal bolt between the jaws of a steel vernier caliper at a tidy workbench, macro side angle, cool white light

Thước kẹp cơ loại 0,02 mm đọc theo hai bước: lấy số milimét nguyên trên thước chính ngay trước vạch 0 của du xích, rồi tìm vạch trên du xích trùng khít nhất với một vạch thước chính, đếm thứ tự vạch đó và nhân với 0,02 mm. Cộng hai phần lại là số đo, ví dụ 23 mm cộng vạch thứ 17 là 23 + 0,34 = 23,34 mm.

Trên du xích thường có các con số 0, 1, 2… đến 10, mỗi số tương ứng một phần mười milimét, giữa hai số có bốn vạch nhỏ, mỗi vạch 0,02 mm. Đọc theo các số này nhanh hơn đếm từng vạch. Bài dưới đây giải thích vì sao du xích chia được nhỏ như vậy, cách cầm thước để đo ngoài, đo trong, đo sâu, và những lỗi người mới hay mắc.

Thước kẹp gồm những phần nào

Thước kẹp, nhiều nơi gọi là thước cặp, có một thân dài khắc vạch milimét gọi là thước chính, và một con trượt chạy dọc thân mang theo một thang vạch ngắn gọi là du xích. Ở đầu thân và đầu con trượt có hai cặp mỏ. Cặp mỏ lớn phía dưới dùng để kẹp mặt ngoài của vật, đo đường kính một cái trục, bề dày một tấm ván. Cặp mỏ nhỏ phía trên quay lưng vào nhau, dùng để đo lòng trong, ví dụ đường kính một cái lỗ.

Ở đuôi thân có một que nhỏ thò ra khi con trượt mở, gọi là thanh đo sâu. Bạn đặt đuôi thân lên miệng lỗ, đẩy con trượt cho que chạm đáy, số đọc được là chiều sâu. Trên con trượt có một vít hãm để giữ nguyên vị trí sau khi đo, giúp bạn rút thước ra rồi mới đọc cho rõ.

Một thân thước thường có hai mặt chia: mặt milimét ở dưới và mặt inch ở trên. Người mới hay đọc nhầm sang mặt inch vì hai thang nằm sát nhau. Trước khi đo, xác định rõ mình đang đọc mặt nào. Khoảng đo phổ biến cho loại cầm tay trong nhà và xưởng nhỏ là đến 150 mm, có loại dài hơn cho vật lớn.

Vì sao du xích chia được đến 0,02 mm

Thước chính chỉ có vạch cách nhau 1 mm. Mắt người khó chia một milimét thành năm mươi phần bằng nhau, nên người ta dùng một mẹo hình học. Trên du xích loại 0,02 mm, có 50 khoảng chia trải trên đúng 49 mm của thước chính. Như vậy mỗi khoảng du xích dài 49 chia 50, tức 0,98 mm, ngắn hơn khoảng thước chính đúng 0,02 mm.

Khi hai mỏ khép kín, vạch 0 của du xích trùng vạch 0 thước chính, và vạch thứ 50 trùng vạch 49 mm. Mở mỏ ra 0,02 mm, vạch thứ nhất của du xích sẽ trùng với vạch 1 mm. Mở 0,04 mm, vạch thứ hai trùng vạch 2 mm. Cứ thế, vạch nào của du xích trùng khít thì phần lẻ là thứ tự vạch đó nhân 0,02. Mắt không cần đo khoảng cách nhỏ, chỉ cần nhận ra hai vạch thẳng hàng, việc này mắt người làm rất giỏi.

Có loại du xích 0,05 mm với 20 khoảng chia trên 39 mm, và loại 0,1 mm với 10 khoảng chia trên 9 mm. Nguyên lý giống hệt, chỉ khác bước nhảy. Độ chia thường được khắc ngay trên con trượt, đọc trước khi tính để khỏi nhân nhầm hệ số.

Đọc số đo từng bước, có ví dụ

Ví dụ giả định: bạn kẹp đường kính một chiếc bu lông, vít hãm khoá lại và nhìn vào thước.

  1. Nhìn vạch 0 của du xích. Nó nằm sau vạch 23 mm và trước vạch 24 mm của thước chính. Phần nguyên là 23 mm.
  2. Lướt mắt dọc du xích, tìm vạch thẳng hàng khít nhất với một vạch nào đó trên thước chính. Giả sử đó là vạch nhỏ thứ hai sau số 3 trên du xích.
  3. Số 3 trên du xích nghĩa là 0,30 mm. Mỗi vạch nhỏ sau đó thêm 0,02 mm, hai vạch là 0,04 mm. Phần lẻ là 0,34 mm.
  4. Cộng lại: 23 + 0,34 = 23,34 mm. Nếu đếm thẳng từ vạch 0 thì đó là vạch thứ 17, 17 × 0,02 = 0,34, cùng kết quả.
  5. Kiểm lại cho chắc: hai vạch du xích liền trước và liền sau vạch trùng phải lệch về hai phía ngược nhau so với vạch thước chính. Nếu cả hai đều lệch về một phía, bạn đã chọn sai vạch.

Khi không có vạch nào trùng thật khít mà hai vạch liền nhau đều gần trùng, chọn vạch trùng hơn. Thước 0,02 mm không cho phép đọc nhỏ hơn bước của nó, nên đừng ghi 23,33 hay 23,35 theo cảm tính.

Cách cầm thước cho đo ngoài, đo trong, đo sâu

Đo ngoài. Mở mỏ rộng hơn vật, đặt vật sát vào phần trong của mỏ, gần thân thước chứ không phải ở đầu mỏ, rồi dùng ngón cái đẩy con trượt khép lại nhẹ nhàng đến khi hai mỏ chạm vật. Vật tròn thì xoay nhẹ thước để tìm chỗ rộng nhất, đó mới là đường kính.

Đo trong. Khép mỏ nhỏ lại, đưa vào lòng lỗ, mở dần ra đến khi hai mỏ chạm thành lỗ. Lắc nhẹ thước qua lại để tìm số lớn nhất. Mỏ đặt chéo hoặc không qua tâm lỗ sẽ cho số nhỏ hơn thật.

Đo sâu. Đặt mặt đuôi thân thước phẳng trên miệng lỗ hay mép bậc, đẩy con trượt cho thanh đo sâu đi xuống đến khi chạm đáy. Thân thước phải vuông góc với miệng lỗ, nghiêng là đọc dư.

Lực kẹp vừa phải. Thước kẹp đo bằng cảm giác tay. Ghì mạnh làm mỏ hơi mở loe và làm lõm vật mềm như nhựa, gỗ, cao su. Kẹp vừa đủ để vật không lỏng là được, mỗi lần đo dùng cùng một lực.

Khoá trước khi rút thước ra. Ở chỗ chật khó nhìn, vặn vít hãm rồi mới rút thước ra đọc dưới ánh sáng tốt. Rút ra mà quên khoá, con trượt xê dịch là số đo mất.

Lỗi người mới hay mắc khi dùng thước kẹp

Phần lớn các lỗi đều có thể tự phát hiện nếu bạn đo cùng một vật hai ba lần và so kết quả.

LỗiHậu quảCách sửa
Không kiểm số 0 trước khi đoMọi số đo cùng lệch một lượngKhép mỏ, xem vạch 0 hai thang có trùng không
Đọc nhầm mặt inchSố đo vô lý, gấp hoặc kém hàng chục lầnXác định thang milimét trước khi đọc
Kẹp vật ở đầu mỏMỏ hơi bẻ ra, số đo dưĐưa vật vào sát gốc mỏ
Đo trong không qua tâm lỗSố đo nhỏ hơn đường kính thậtLắc nhẹ, lấy số lớn nhất
Nhân sai hệ số du xíchPhần lẻ sai gấp hai, gấp năm lầnĐọc độ chia khắc trên con trượt
Nhìn xiên khi tìm vạch trùngChọn nhầm vạch lân cậnĐặt mắt thẳng trên chỗ đọc, đủ sáng

Nếu khi khép mỏ mà vạch 0 du xích lệch khỏi vạch 0 thước chính, ghi lại độ lệch đó. Lệch về phía dương thì trừ đi ở mỗi số đo, lệch về phía âm thì cộng thêm. Lệch lớn hoặc không đều là dấu hiệu mỏ đã mòn, cần đưa đi kiểm.

Đo những món đồ quen thuộc bằng thước kẹp

Cách tốt nhất để quen thước là đo đồ có sẵn trong nhà, mỗi món một kiểu đo. Bảng dưới gợi ý món đồ, cách đặt thước và điều đáng để ý khi đọc số.

Món đồKiểu đoĐiều cần để ý
Mũi khoan, đinh vítĐo ngoài ở thânMũi khoan mới là vật chuẩn tốt để thử thước
Ống nhựa cấp nướcĐo ngoài và đo trongCỡ gọi theo đường kính ngoài, hiệu hai số chia đôi là bề dày thành ống
Lỗ của tắc kê, lỗ bản lềĐo trongLắc nhẹ để lấy số lớn nhất
Tấm kính, tấm micaĐo ngoài ở mépĐo vài chỗ, mép tấm có thể dày mỏng không đều
Chiều sâu lỗ khoan trên tườngĐo sâuThổi sạch bụi trong lỗ trước khi đo
Dây điện có vỏĐo ngoàiĐo lõi đồng sau khi tuốt vỏ mới biết cỡ dây thật

Ghi kết quả từng món vào một tờ giấy, một tuần sau đo lại các món đó. Số đo lần hai khớp lần một trong một hai vạch du xích là tay bạn đã vững.

Đo ống nhựa là bài tập hay vì có cả ba con số: đường kính ngoài, đường kính trong và bề dày thành. Lấy đường kính ngoài trừ đường kính trong rồi chia đôi, so với bề dày đo trực tiếp ở mép ống. Hai cách ra gần nhau nghĩa là bạn đã đặt mỏ đúng tâm.

Thước kẹp cơ, đồng hồ hay điện tử

Ngoài loại du xích cơ, còn có thước kẹp mặt đồng hồ, phần lẻ đọc bằng kim quay, và thước kẹp điện tử hiện số trên màn hình nhỏ. Hai loại sau đọc nhanh hơn, ít nhầm hơn với người mới, loại điện tử còn chuyển được qua lại giữa milimét và inch, đặt số 0 ở bất kỳ vị trí nào để đo hiệu số giữa hai vật.

Đổi lại, loại điện tử cần pin, sợ nước và dầu, màn hình hỏng là thước thành vô dụng. Loại cơ không cần pin, bền với bụi bẩn của xưởng, hiểu nguyên lý rồi thì đọc cũng nhanh. Nhiều người giữ cả hai: điện tử cho việc hằng ngày, cơ làm thước đối chiếu khi nghi ngờ số đo.

Thước kẹp đủ cho việc trong nhà và xưởng nhỏ: đo đường kính ốc vít, ống nhựa, dây điện, bề dày tấm kính, tấm mica, khe hở. Những việc đòi hỏi chính xác đến phần nghìn milimét như gia công chi tiết máy thuộc về dụng cụ chuyên dùng của ngành cơ khí, nằm ngoài phạm vi bài này. Dù dùng loại nào, sau khi đo lau sạch mỏ, mở hé một chút rồi cất vào hộp, đừng khép chặt mỏ khi cất lâu ngày.

Câu hỏi thường gặp

Du xích trên thước kẹp là gì?

Du xích là thang vạch ngắn trên con trượt của thước kẹp. Các khoảng chia của nó ngắn hơn khoảng chia thước chính một chút, nên khi mở mỏ, vạch du xích nào trùng với vạch thước chính sẽ cho biết phần lẻ của milimét, ví dụ mỗi vạch 0,02 mm.

Đọc thước kẹp 0,05 mm khác gì loại 0,02 mm?

Cách đọc giống hệt, chỉ khác hệ số nhân. Với loại 0,05 mm, du xích có 20 khoảng chia, vạch trùng thứ mấy thì nhân với 0,05 mm. Độ chia luôn được khắc trên con trượt, đọc trước khi tính.

Làm sao biết thước kẹp còn chuẩn?

Khép hai mỏ lại trong ánh sáng tốt, vạch 0 của du xích phải trùng vạch 0 thước chính và không có khe sáng giữa hai mỏ. Sau đó đo một vật có kích thước biết chắc, như một mũi khoan mới, và so với cỡ ghi trên mũi khoan.

Thước kẹp đo được những gì?

Thước kẹp đo được ba kiểu: kích thước ngoài như đường kính trục, bề dày tấm; kích thước trong như đường kính lỗ; và chiều sâu như độ sâu lỗ khoan, chiều cao bậc nhỏ. Mỗi kiểu dùng một bộ phận riêng của thước.

Có nên dùng thước kẹp để đo đồ mềm như ống cao su?

Được, nhưng phải kẹp rất nhẹ vì đồ mềm bị lõm khiến số đo nhỏ hơn thật. Đo vài lần với lực như nhau, lấy số lặp lại nhiều nhất. Với ống mềm lớn, đo chu vi bằng thước dây rồi tính đường kính thường đáng tin hơn.

Thước kẹp điện tử có chính xác hơn thước cơ không?

Không hẳn. Nhiều thước điện tử phổ thông hiện số đến 0,01 mm nhưng độ chính xác thực tế thường tương đương thước cơ 0,02 mm. Lợi thế của điện tử là đọc nhanh, ít nhầm; lợi thế của thước cơ là không cần pin và bền.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138