Muốn đo kích thước phòng cho chính xác, bạn cần đo chiều dài và chiều rộng ở ít nhất hai độ cao khác nhau, đo thêm hai đường chéo để biết phòng có vuông không, đo chiều cao trần ở vài điểm, rồi ghi lại vị trí cửa, cửa sổ, ổ điện trên một sơ đồ vẽ theo tỉ lệ. Với một phòng ngủ bình thường, việc này mất chừng hai mươi đến ba mươi phút cho hai người, và tờ sơ đồ ấy sẽ dùng được cho mọi lần mua đồ, sơn tường hay gọi thợ về sau.
Phần lớn sai sót không đến từ cây thước mà từ thứ tự đo: đo vội một lần ở sát chân tường, quên trừ phần len chân tường, quên rằng tường nhà mình hiếm khi thẳng tuyệt đối. Dưới đây là trình tự mà thợ đo nội thất hay theo, viết lại cho người tự làm ở nhà.
Chuẩn bị trước khi cầm thước
Đồ nghề không nhiều, nhưng thiếu một món là phải đo đi đo lại. Gom đủ những thứ dưới đây trước khi bắt đầu, và nếu được thì rủ thêm một người cầm đầu thước.
- Thước cuộn dài từ năm mét trở lên, lưỡi thước còn thẳng, cái móc đầu thước không bị cong. Phòng dài hơn năm mét thì đo hai lần nối nhau hoặc dùng thước laser.
- Thước đo laser nếu có: rất nhanh cho chiều dài và chiều cao trần, nhưng vẫn cần thước cuộn cho những đoạn ngắn như khung cửa, bệ cửa sổ.
- Giấy kẻ ô vuông và bút chì có tẩy. Ô năm milimét là tiện nhất để vẽ theo tỉ lệ.
- Một tờ giấy nháp riêng để ghi số trước khi chép lên sơ đồ, tránh tẩy xoá làm bẩn bản vẽ.
- Điện thoại để chụp ảnh từng góc phòng. Ảnh giúp bạn nhớ cái ổ điện nằm bên trái hay bên phải cửa khi đã rời khỏi phòng.
- Thang chữ A thấp nếu phải đo sát trần, có người giữ chân thang.
Trước khi đo, dọn bớt đồ dựa sát tường nếu được. Một chiếc tủ chắn giữa đường buộc bạn đo ngắt quãng, cộng nhiều đoạn với nhau, và mỗi lần cộng là một lần sai số dồn lại. Quyết định luôn từ đầu là ghi bằng centimét hay milimét, rồi giữ một đơn vị cho cả phòng: trộn lẫn "3,6" với "360" trên cùng một tờ giấy là cách nhanh nhất để thợ hiểu nhầm.
Đo chiều dài và chiều rộng: đo ở đâu, đo mấy lần
Tường xây bằng tay thợ, trát vữa bằng tay thợ, nên một bức tường dài bốn mét có thể phình ra ở giữa hoặc nghiêng nhẹ phía trên. Vì vậy mỗi chiều nên đo ít nhất hai lần ở hai độ cao.
- Bắt đầu từ một góc, đi theo chiều kim đồng hồ quanh phòng và đánh số từng bức tường: tường 1, tường 2, tường 3, tường 4. Ghi số tường lên sơ đồ phác ngay từ đầu để khỏi lẫn.
- Đo chiều dài mỗi bức tường ở độ cao ngang hông, khoảng một mét tính từ sàn. Ở độ cao này thước không vướng len chân tường, ổ cắm thấp hay mép gạch ốp chân tường.
- Đo lại lần nữa ở sát sàn, ngay trên len chân tường. Nếu sắp kê tủ, giường sát tường hay lát sàn gỗ, con số ở sát sàn mới là con số quyết định.
- Với phòng định đóng tủ âm tường hay kệ kịch trần, đo thêm lần thứ ba ở gần trần.
- Nếu ba con số chênh nhau, ghi cả ba. Khi cần đặt đồ vừa khít, lấy con số nhỏ nhất làm chuẩn.
- Tường bị chắn bởi cột hay hộp kỹ thuật thì đo từng đoạn: từ góc tới mép cột, bề rộng cột, độ nhô của cột ra khỏi tường, rồi từ mép cột tới góc kia.
Khi giữ thước cuộn, kéo lưỡi thước căng và nằm ngang, đừng để nó võng xuống giữa phòng. Một lưỡi thước võng ba bốn centimét ở giữa nhịp bốn mét làm số đo dài hơn thật chừng một milimét, võng nhiều hơn thì sai nhiều hơn rất nhanh — cộng dồn qua vài đoạn đo nối nhau là đủ để một tủ áo đóng sẵn không đẩy được vào hốc. Nếu đo một mình, đặt thước laser áp sát một tường và chiếu sang tường đối diện là cách gọn nhất; nếu dùng thước cuộn, móc đầu thước vào mép cửa hay một cái đinh tạm thay cho người giữ.
Đo hai đường chéo để biết phòng có vuông không
Đây là bước mà người tự đo hay bỏ qua, và cũng là bước giải thích vì sao sàn gỗ lát xong lại hở một khe hình tam giác ở một góc. Một căn phòng hình chữ nhật thật thì hai đường chéo, từ góc này sang góc đối diện, dài bằng nhau. Bạn đo cả hai đường chéo ở sát sàn rồi so: chênh dưới một centimét với phòng cỡ phòng ngủ là chấp nhận được, chênh hai ba centimét trở lên nghĩa là phòng hơi xiên, có một góc lớn hơn góc vuông và góc đối diện nhỏ hơn.
Biết phòng xiên để làm gì? Để báo trước cho thợ đóng tủ âm, thợ lát sàn, thợ làm trần thạch cao, vì họ sẽ phải chừa phần bù ở một phía. Cũng để bạn hiểu vì sao chiếc giường kê sát góc lại hở một bên mà sát một bên.
Khi không đo được đường chéo vì đồ đạc chắn, có cách kiểm một góc riêng lẻ gọi là quy tắc ba – bốn – năm. Từ góc phòng, đo dọc tường thứ nhất sáu mươi centimét và đánh dấu, đo dọc tường thứ hai tám mươi centimét và đánh dấu. Khoảng cách giữa hai dấu ấy phải đúng một trăm centimét nếu góc vuông, vì sáu mươi bình phương cộng tám mươi bình phương bằng một trăm bình phương. Ra chín mươi tám là góc hơi nhọn, ra một trăm lẻ hai là góc hơi tù. Phòng lớn thì nhân đôi lên một mét hai, một mét sáu và hai mét cho dễ thấy độ lệch.
Ghi hai đường chéo ngay trên sơ đồ, vẽ bằng nét đứt. Người đọc bản vẽ sau này nhìn vào là biết bạn đã kiểm, khỏi hỏi lại.
Đo chiều cao trần và những chỗ thấp bất ngờ
Đo ở ít nhất ba điểm. Đo chiều cao từ mặt sàn hoàn thiện lên trần ở giữa phòng và ở hai góc. Sàn nhà cũ hay bị lún nhẹ, trần thạch cao có chỗ hạ thấp để giấu ống, nên một con số duy nhất thường không đại diện cho cả phòng.
Tìm dầm và mảng trần hạ. Dầm bê tông chạy ngang trần có thể thấp hơn mặt trần ba bốn chục centimét. Đo chiều cao tới mặt dưới dầm, bề rộng dầm và khoảng cách từ dầm tới tường gần nhất. Tủ kịch trần, giường tầng, quạt trần đều phải tính theo con số này.
Đo chiều cao các thứ treo trên tường. Cục lạnh điều hoà, hộp đèn, rèm đã có sẵn: đo từ sàn tới mép dưới của chúng. Một tủ cao hai mét mốt đặt dưới cục lạnh treo ở hai mét là không vừa, dù trần còn cao.
Đo bằng laser thì đặt máy trên sàn. Đặt đuôi máy áp xuống sàn, chiếu thẳng lên trần, giữ máy đứng. Đừng chiếu chéo lên vì máy sẽ cho con số dài hơn chiều cao thật. Không chiếu tia vào mắt người hay vật nuôi trong phòng.
Đo trên thang thì có người giữ. Khi phải trèo lên để đo mảng trần, dầm hay hộp kỹ thuật, dùng thang chữ A đã mở hết chốt, có người giữ chân thang, không với người ra ngoài thang. Đo tay xa không đáng để ngã.
Ghi lại cửa, cửa sổ, ổ điện: những thứ hay bị quên
Một sơ đồ chỉ có bốn bức tường gần như vô dụng khi mua đồ. Thứ làm hỏng kế hoạch kê đồ thường là một ổ điện bị che, một cánh cửa quét trúng chân tủ. Bảng dưới là những thứ cần đo và đo thế nào.
| Thứ cần ghi | Đo những con số nào | Vì sao cần |
|---|---|---|
| Cửa đi | Bề rộng lòng khung, chiều cao lòng khung, khoảng cách từ mép cửa tới góc phòng, chiều mở của cánh và bán kính cánh quét | Để biết đồ đi qua được không và chỗ nào không kê được vì vướng cánh |
| Cửa sổ | Bề rộng, chiều cao, độ cao bệ cửa so với sàn, khoảng cách tới hai góc tường | Để kê bàn, giường, tủ không che cửa sổ và tính rèm |
| Ổ cắm, công tắc | Khoảng cách tới góc gần nhất và độ cao so với sàn | Để không đặt tủ che mất ổ, biết dây thiết bị có với tới |
| Điều hoà, quạt, đèn | Vị trí và độ cao mép dưới | Để không kê đồ cao chắn gió hoặc vướng |
| Cột, hộp kỹ thuật, ống thoát | Bề rộng, độ nhô ra khỏi tường, vị trí | Để biết chỗ bị khuyết khi kê đồ sát tường |
| Bậc, gờ sàn | Chiều cao gờ, vị trí | Để biết đồ có bánh xe đi qua được, cửa có vướng |
Cách ghi dễ đọc nhất là đo mọi thứ từ cùng một góc gốc theo chiều kim đồng hồ. Ví dụ ghi "tường 2: góc A, 40 cm tới mép cửa, cửa rộng 80 cm, rồi 230 cm tới góc B". Cộng các đoạn trên một bức tường lại phải ra đúng chiều dài cả bức tường đã đo; lệch vài centimét là có đoạn đo sai, đo lại ngay khi còn đứng trong phòng.
Vẽ sơ đồ mặt bằng theo tỉ lệ 1:50
Tỉ lệ một phần năm mươi nghĩa là một centimét trên giấy ứng với năm mươi centimét ngoài đời. Trên giấy kẻ ô năm milimét, mỗi ô là hai mươi lăm centimét thật, rất dễ đếm. Một phòng ngủ dài bốn mét hai, rộng ba mét sáu sẽ thành hình chữ nhật dài tám phẩy bốn centimét, rộng bảy phẩy hai centimét trên giấy, vừa gọn nửa trang khổ A4 và còn chỗ ghi chú.
Vẽ tường bằng nét đôi nếu muốn thể hiện độ dày, hoặc nét đơn đậm cho đơn giản. Cửa vẽ bằng một khe hở trên tường kèm một cung tròn một phần tư cho thấy cánh mở về phía nào. Cửa sổ vẽ bằng ba nét mảnh song song cắt qua tường. Ổ điện đánh dấu bằng chấm tròn nhỏ có ghi độ cao bên cạnh.
Bước hữu ích nhất là cắt những miếng giấy cùng tỉ lệ cho đồ đạc định mua: giường một mét sáu nhân hai mét thành miếng ba phẩy hai nhân bốn centimét, tủ áo một mét hai sâu sáu mươi thành miếng hai phẩy bốn nhân một phẩy hai. Xếp thử trên sơ đồ, nhớ chừa lối đi và bán kính cánh cửa. Bạn sẽ thấy ngay chiếc tủ có chặn cửa sổ không, giường có kê được sát tường mà vẫn mở được cửa.
Nếu thích làm trên máy, có nhiều phần mềm vẽ mặt bằng miễn phí, nhưng tờ giấy tay vẫn có ưu điểm: mang theo khi đi xem đồ, ghi thêm được ngay tại chỗ, và không phụ thuộc pin. Chụp lại tờ sơ đồ và lưu trong điện thoại là đủ.
Tính diện tích sàn và diện tích tường từ số đo
Có số đo rồi thì tính diện tích để mua gạch, sàn gỗ hay sơn. Ví dụ dưới là căn phòng giả định dài bốn mét hai, rộng ba mét sáu, cao hai mét tám, có một cửa đi và một cửa sổ.
| Phép tính | Cách tính | Kết quả |
|---|---|---|
| Diện tích sàn | 4,2 m × 3,6 m | 15,12 m² |
| Chu vi phòng | (4,2 + 3,6) × 2 | 15,6 m |
| Diện tích bốn mặt tường | 15,6 m × 2,8 m | 43,68 m² |
| Trừ cửa đi 0,9 × 2,1 m | 43,68 − 1,89 | 41,79 m² |
| Trừ cửa sổ 1,2 × 1,4 m | 41,79 − 1,68 | 40,11 m² cần sơn |
Phòng hình chữ L thì chia thành hai hình chữ nhật, tính riêng rồi cộng. Phòng có góc xiên mà bạn đã phát hiện ở bước đo đường chéo thì diện tích thực tế lệch rất ít so với cách tính chữ nhật, nhưng khi mua gạch, sàn gỗ vẫn nên cộng thêm phần hao hụt do cắt ở mép: người lát thường dặn mua dư khoảng năm đến mười phần trăm, nhiều hơn nếu lát chéo. Số liệu hao hụt cụ thể nên hỏi chính người thi công, vì nó phụ thuộc kiểu lát và cỡ viên.
Câu hỏi thường gặp
Đo phòng nên dùng thước cuộn hay thước laser?
Dùng cả hai nếu có. Thước laser nhanh và đỡ phải kéo thước dài cho chiều dài phòng, chiều cao trần; thước cuộn tiện cho đoạn ngắn như khung cửa, bệ cửa sổ, khoảng cách tới ổ điện. Chỉ có thước cuộn vẫn đo tốt, chỉ cần có người cầm đầu thước.
Hai đường chéo của phòng lệch bao nhiêu thì đáng lo?
Với phòng cỡ phòng ngủ, chênh dưới một centimét thường không ảnh hưởng gì. Chênh từ hai centimét trở lên nên báo cho thợ đóng tủ âm, lát sàn hay làm trần để họ chừa phần bù. Đây không phải lỗi kết cấu, chỉ là phòng không vuông tuyệt đối.
Nên ghi số đo bằng centimét hay milimét?
Để mua đồ rời như giường, tủ thì centimét là đủ. Để gửi thợ đóng đồ gỗ, làm cửa, lát sàn thì nhiều thợ quen đọc milimét. Quan trọng nhất là chọn một đơn vị cho cả tờ sơ đồ và ghi rõ đơn vị ở góc giấy.
Chiều cao trần đo từ đâu tới đâu?
Từ mặt sàn đã hoàn thiện, tức mặt gạch hay mặt sàn gỗ đang đi lại, lên tới mặt trần hoàn thiện. Nếu sắp lát thêm sàn gỗ hay làm trần thạch cao thì phải trừ đi độ dày của lớp mới, hỏi thợ con số đó.
Có cần vẽ sơ đồ nếu chỉ mua một cái tủ?
Một bản phác đơn giản vẫn đáng làm, vì cái tủ phụ thuộc vào cửa, cửa sổ, ổ điện và lối đi xung quanh. Mười phút vẽ phác thường cứu bạn khỏi cảnh tủ về tới nơi mới thấy che mất ổ cắm hoặc chặn nửa cánh cửa.
Tỉ lệ 1:50 và 1:100 khác nhau thế nào khi vẽ phòng?
Tỉ lệ 1:50 thì một centimét giấy bằng nửa mét thật, đủ to để vẽ một phòng và xếp đồ. Tỉ lệ 1:100 thì một centimét bằng một mét, hợp khi vẽ cả tầng nhà nhưng đồ đạc nhỏ quá khó xếp thử.