Có ba cách đo quãng chạy bộ: chạy vòng trên một đường đã biết chiều dài rồi đếm vòng, dùng đồng hồ hoặc điện thoại có định vị vệ tinh, hoặc đo trước tuyến chạy bằng xe, bánh xe đo hay bản đồ. Đếm vòng trên đường chạy chuẩn là chính xác nhất nếu chạy đúng làn trong cùng; đồng hồ định vị tiện nhất nhưng thường lệch vài phần trăm, lệch nhiều hơn ở nơi nhiều nhà cao, cây rậm, khúc quanh gắt.
Biết mình đã chạy bao xa quan trọng hơn nhiều người nghĩ: nó quyết định tốc độ ghi nhận, kế hoạch tập tăng dần, và cảm giác mình đang tiến bộ hay không. Mục từ này nói về đo quãng đường, không nói về cách tập hay sức khoẻ; người mới bắt đầu tập hoặc có bệnh nền nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi tăng cự ly.
Đếm vòng trên đường chạy: chính xác khi chạy đúng làn
Đường chạy điền kinh tiêu chuẩn dài 400 mét một vòng, nhưng con số này chỉ đúng ở làn trong cùng, và được đo trên một đường tưởng tượng cách mép trong một khoảng nhỏ, khoảng 30 cm, chứ không phải sát mép. Mỗi làn phía ngoài dài hơn làn bên trong, vì hai đoạn cong có bán kính lớn hơn. Theo hình học, mỗi làn rộng khoảng 1,22 m thì một vòng dài thêm khoảng 7 mét so với làn ngay bên trong. Chạy làn ngoài cùng của đường tám làn, mỗi vòng dài hơn làn một vài chục mét.
Hệ quả: nếu bạn chạy mười vòng ở làn thứ ba mà tính là 4 km, thật ra bạn đã chạy dư vài trăm mét. Điều này không hại gì, chỉ làm tốc độ ghi nhận thấp hơn thực tế một chút. Muốn đo cho đúng, chạy làn trong cùng, hoặc cộng thêm phần chênh của làn mình chạy.
Đếm vòng nghe đơn giản nhưng dễ nhầm sau vòng thứ sáu, thứ bảy. Mẹo của người tập lâu: mỗi vòng chuyển một viên sỏi từ túi trái sang túi phải, hoặc bấm nút đếm vòng trên đồng hồ khi đi qua cùng một vạch. Chọn vạch đếm là một vạch cố định trên mặt đường chạy, không phải một người đứng bên đường.
Sân trường, sân khu tập thể thường không phải đường chạy tiêu chuẩn. Đừng mặc định một vòng là 400 mét; hãy đo một lần theo cách ở phần sau rồi mới đếm vòng.
Đồng hồ và điện thoại định vị: lệch vì sao
Máy nối các điểm bằng đoạn thẳng. Thiết bị ghi vị trí theo từng nhịp, thường mỗi giây hoặc vài giây, rồi nối các điểm bằng đoạn thẳng và cộng lại. Ở khúc quanh gắt, đường nối cắt qua góc nên quãng ghi được hụt so với đường bạn thật sự chạy.
Vị trí mỗi điểm có sai số. Mỗi điểm định vị lệch vài mét theo hướng ngẫu nhiên. Khi các điểm nhảy qua nhảy lại quanh đường chạy thật, đường nối thành hình răng cưa và dài hơn thực tế. Trên đường thẳng thoáng, hai tác động hụt và dư thường bù nhau, kết quả khá sát.
Nhà cao, cây rậm, cầu vượt. Tín hiệu vệ tinh bị che hoặc dội lại từ tường kính làm sai số tăng mạnh. Chạy trong phố hẹp nhiều nhà cao, quãng đo có thể dư đáng kể; chạy dưới tán cây rậm hoặc qua hầm thì có thể mất tín hiệu và nối tắt.
Đường chạy vòng tròn nhỏ. Chạy quanh một đường chạy 400 m, đồng hồ hay ghi lệch vì khúc cong ngắn và vòng lặp đi lặp lại. Nhiều người thấy đồng hồ báo 410 hay 390 mét mỗi vòng. Ở đây đếm vòng tin hơn đồng hồ.
Bắt tín hiệu chưa ổn định đã chạy. Bấm bắt đầu khi thiết bị vừa bật, chưa bắt đủ vệ tinh, đoạn đầu có thể nhảy lung tung. Đứng yên ngoài trời chờ thiết bị báo đã sẵn sàng rồi mới chạy.
Đo trước một tuyến chạy quen để làm thước
Một tuyến chạy quanh nhà đã được đo kỹ là thứ quý nhất của người chạy bộ: bạn dùng nó để kiểm đồng hồ, để biết tốc độ thật, để tăng cự ly đúng kế hoạch. Cách đo như sau.
- Chọn tuyến khép kín, ít xe, ví dụ một vòng quanh hồ hoặc quanh khu dân cư.
- Đo lần đầu trên bản đồ điện thoại, đặt điểm dày ở mỗi khúc quanh, ghi con số.
- Đo lần hai bằng xe đạp hoặc xe máy có đồng hồ quãng đường, đi chậm sát lề phía người chạy.
- Nếu có bánh xe đo, lăn một vòng theo đúng đường bạn hay chạy, đây là cách sát nhất.
- So các số đo. Chênh nhau ít thì lấy trung bình; chênh nhiều thì đo lại cách cho số khác biệt.
- Đánh dấu điểm xuất phát bằng một vật cố định dễ nhận như gốc cây, cột đèn, để lần nào cũng bắt đầu và kết thúc đúng chỗ.
Có tuyến chuẩn rồi, chạy vài vòng với đồng hồ định vị và so với số đã đo. Tỉ lệ chênh cho biết đồng hồ của bạn ở khu này thường dư hay hụt bao nhiêu. Ra phố lạ, nhớ rằng mức lệch có thể khác hẳn.
Đo tuyến bằng xe dọc lề đường thì đi chậm, chú ý xe cộ và người đi bộ; đừng đi ngược chiều để đo cho khớp hướng chạy.
Tốc độ tính bằng phút mỗi kilômét
Người chạy bộ quen tính tốc độ theo số phút chạy hết một kilômét, gọi là nhịp, thay cho km/h. Đổi qua lại bằng cách lấy 60 chia cho số kia. Đo quãng sai thì nhịp sai theo, nên đây là chỗ sai số lộ ra rõ nhất.
| Nhịp, phút mỗi km | Tương đương km/h | Chạy 5 km mất |
|---|---|---|
| 5:00 | 12 | 25 phút |
| 6:00 | 10 | 30 phút |
| 7:00 | khoảng 8,6 | 35 phút |
| 7:30 | 8 | 37 phút 30 giây |
| 8:00 | 7,5 | 40 phút |
Giả sử bạn chạy 30 phút trên một tuyến tưởng là 5 km, ra nhịp 6:00. Nếu tuyến thật chỉ dài 4,8 km, nhịp thật là 30 chia 4,8, khoảng 6 phút 15 giây mỗi km. Chênh 15 giây mỗi km nghe nhỏ, nhưng nếu bạn tập theo nhịp mục tiêu thì đó là khác biệt đáng kể giữa tập vừa sức và tập quá sức.
Những nhịp trong bảng chỉ để minh hoạ phép đổi, không phải mục tiêu cho ai. Mỗi người có nhịp phù hợp riêng; người mới nên ưu tiên chạy đều, thở được, hơn là đuổi theo con số.
Vì sao chạy giải thường thấy đồng hồ báo dài hơn cự ly
Ở các giải chạy được đo chuẩn, đường đua thường được đo theo lộ trình ngắn nhất mà người chạy có thể đi trong phạm vi đường đua: cắt sát mép trong ở mọi khúc cua, đi chéo khi đường chuyển hướng. Người đo thường dùng xe đạp gắn bộ đếm vòng bánh đã hiệu chỉnh trên một đoạn chuẩn, và cộng thêm một phần dư nhỏ để chắc chắn cự ly không thiếu.
Ngoài đời, không ai chạy được đúng đường ngắn nhất: bạn né người khác, chạy giữa đường, ghé bàn nước, đi vòng ngoài ở khúc cua đông. Cộng với sai số của đồng hồ, kết quả là đồng hồ thường báo dài hơn cự ly công bố một chút, có khi vài trăm mét trên cự ly dài. Đó không phải ban tổ chức đo sai, mà là bạn đã chạy nhiều hơn đường ngắn nhất.
Muốn chạy sát cự ly nhất, chú ý cắt cua hợp lý khi đường thông thoáng và đi thẳng giữa hai khúc cua thay vì bám mãi một bên lề, miễn là không cản người khác. Nhưng đừng đổi cả chiến thuật vì mấy chục mét; an toàn và nhịp đều vẫn quan trọng hơn.
Đếm bước chân để ước quãng: tiện nhưng phải hiệu chỉnh
Nhiều thiết bị đeo tay và điện thoại đếm bước bằng cảm biến chuyển động, rồi nhân số bước với chiều dài bước để ra quãng đường. Cách này dùng được cả khi không có tín hiệu vệ tinh, như chạy trên máy trong nhà. Điểm yếu là chiều dài bước thay đổi theo tốc độ: chạy nhanh bước dài, chạy chậm và lên dốc bước ngắn. Nếu thiết bị dùng một chiều dài bước cố định, kết quả lệch theo từng buổi.
Cách hiệu chỉnh: chạy trên tuyến đã đo, ví dụ đúng bốn vòng làn trong cùng của đường chạy 400 m, tức 1.600 m, và đếm hoặc đọc số bước. Lấy 1.600 chia số bước là ra chiều dài bước thật ở tốc độ đó. Làm hai lần ở hai tốc độ khác nhau để biết bước của mình thay đổi bao nhiêu. Nhiều thiết bị cho phép nhập chiều dài bước, hoặc tự hiệu chỉnh khi có tín hiệu vệ tinh tốt.
Với máy chạy bộ trong nhà, số quãng đường trên máy cũng là ước tính từ tốc độ băng chuyền, có thể lệch với máy lâu không bảo dưỡng. Đừng so khắt khe quãng chạy trên máy với quãng chạy ngoài đường; cảm giác gắng sức trên hai nơi cũng khác nhau.
Ghi nhật ký quãng chạy cho đáng tin
Một cuốn nhật ký chạy bộ chỉ có ích khi các con số trong đó so được với nhau. Nếu hôm thì đo bằng đếm vòng, hôm bằng đồng hồ ở phố đông, hôm bằng ước lượng, thì tổng quãng tuần này lớn hơn tuần trước có khi chỉ vì đổi cách đo. Thói quen đơn giản là ghi kèm cách đo bên cạnh mỗi con số: vòng sân, đồng hồ, tuyến đã đo, hay ước.
Với tuyến quen, ghi số đã đo chuẩn của tuyến thay vì số đồng hồ báo mỗi hôm. Đồng hồ hôm nay báo 5,08 km, hôm qua 4,93 km trên cùng một vòng hồ, thì cả hai hôm bạn đều chạy đúng một vòng, tức cùng một quãng. Dùng con số chuẩn giúp nhịp và tổng quãng phản ánh đúng sức chạy, không bị nhiễu bởi tín hiệu.
Khi chạy tuyến mới, chấp nhận số của đồng hồ nhưng đánh dấu là chưa kiểm. Lần sau đi qua bằng xe hoặc đo trên bản đồ, nếu thấy chênh thì sửa lại. Sau vài tháng, bạn có một bộ tuyến đã đo quanh nhà với chiều dài đáng tin, và có thể ghép chúng thành buổi chạy có cự ly mong muốn mà không cần nhìn đồng hồ liên tục. Đây là cách những người chạy lâu năm vẫn làm từ trước khi có thiết bị định vị.
Câu hỏi thường gặp
Chạy một vòng sân vận động là bao nhiêu mét?
Đường chạy điền kinh tiêu chuẩn dài 400 m một vòng ở làn trong cùng. Làn ngoài dài hơn, mỗi làn thêm khoảng 7 m một vòng. Sân trường, sân khu dân cư thường không theo chuẩn, nên đo một lần trước khi đếm vòng.
Đồng hồ chạy bộ đo quãng đường có chính xác không?
Ở nơi thoáng, đường thẳng, đồng hồ định vị thường lệch chỉ vài phần trăm. Ở phố nhiều nhà cao, dưới tán cây rậm hoặc khúc quanh gắt, sai số tăng đáng kể. Kiểm bằng cách chạy trên một tuyến đã đo chuẩn và so với số đồng hồ báo.
Vì sao đồng hồ báo quãng đường dài hơn cự ly giải chạy?
Đường đua được đo theo lộ trình ngắn nhất có thể, còn người chạy thật né người, chạy vòng ngoài ở khúc cua, ghé bàn nước nên đi dài hơn. Cộng với sai số định vị, đồng hồ thường báo dư một chút so với cự ly công bố.
Đổi nhịp chạy phút mỗi km sang km/h thế nào?
Lấy 60 chia cho số phút mỗi km. Ví dụ nhịp 6 phút mỗi km tương đương 10 km/h, nhịp 5 phút mỗi km tương đương 12 km/h. Ngược lại, lấy 60 chia km/h để ra số phút mỗi km.
Làm sao đo quãng đường chạy quanh hồ gần nhà?
Đo trên bản đồ điện thoại với nhiều điểm ở khúc quanh, đo thêm bằng xe đạp hoặc xe máy có đồng hồ quãng đường, hoặc lăn bánh xe đo theo đúng đường hay chạy. So các số rồi lấy trung bình, đánh dấu điểm xuất phát bằng một vật cố định.
Đếm bước có thay được đo quãng đường không?
Đếm bước ước được quãng đường nếu biết chiều dài bước của mình, nhưng chiều dài bước thay đổi theo tốc độ và độ dốc. Hiệu chỉnh bằng cách chạy trên quãng đã biết chiều dài, lấy chiều dài chia số bước, làm ở vài tốc độ khác nhau.