ChieuDai.comChiều Dài
Dụng cụ đo và cách đọc

Thước kẻ, ê ke, thước đo độ: đặt thước thế nào để đo đúng từng li

Đặt vạch 0 chứ không đặt mép thước, áp cạnh vạch sát giấy, kiểm ê ke có vuông không, chọn đúng vòng số trên thước đo độ. Hướng dẫn cho học sinh và người làm đồ.

child hands placing a transparent plastic ruler and a set square on blank white paper at a wooden study desk by a window, top-down view, soft morning light

Muốn đo đúng bằng thước kẻ, đặt vạch số 0 chứ không phải mép thước trùng với điểm đầu, áp cạnh có vạch sát mặt giấy và nhìn thẳng từ trên xuống. Với ê ke, áp một cạnh góc vuông vào đường có sẵn rồi kẻ theo cạnh kia. Với thước đo độ, đặt tâm thước đúng đỉnh góc, cho đường 0 trùng một cạnh và đọc trên vòng số bắt đầu từ 0 ở cạnh đó.

Ba dụng cụ này quen thuộc với học sinh từ lớp nhỏ, nhưng cách đặt đúng ít được nói kỹ, nên nhiều người lớn vẫn đo lệch vài li mà không biết vì sao. Bài dưới đây đi qua từng dụng cụ, kèm cách tự kiểm ê ke có vuông không và những lỗi hay gặp. Đây là hướng dẫn để đo cho đúng, không phải để chấm ai đo giỏi hơn ai.

Thước kẻ: vạch 0 không nằm ở mép thước

Nhìn kỹ một cây thước kẻ nhựa, bạn sẽ thấy vạch số 0 thường cách mép đầu thước vài milimét. Khoảng trống ấy là cố ý, để mép thước bị sứt mẻ, mòn theo thời gian cũng không làm mất điểm 0. Lỗi phổ biến nhất của học sinh là đặt mép thước trùng điểm đầu đoạn thẳng, rồi đọc số ở điểm cuối, kết quả dư mất vài milimét.

Cách đúng là đặt vạch 0 trùng điểm đầu. Nếu đầu thước đã mòn đến mức vạch 0 không rõ, hãy bắt đầu từ vạch 1 cm, đọc số ở điểm cuối rồi trừ đi 1. Thợ mộc cũng làm y như vậy với thước cũ, đó là thói quen tốt chứ không phải mẹo chống chế.

Thước kẻ có độ dày. Nếu đặt nằm phẳng mà vạch khắc ở mặt trên, giữa vạch và mặt giấy có một khoảng cách bằng bề dày thước, nhìn hơi lệch là đọc lệch. Nhiều thước được vát mỏng ở cạnh có vạch, hãy đặt cạnh vát đó sát giấy. Thước dày không có cạnh vát thì có thể dựng nghiêng thước cho vạch chạm sát điểm cần đo, rồi nhìn thẳng từ trên xuống. Vẽ một đoạn có độ dài cho trước cũng theo nguyên tắc ấy: chấm điểm ở vạch 0, chấm điểm ở vạch cần, rồi nối hai điểm.

Chọn thước kẻ theo việc

Thước kẻ có nhiều chất liệu, mỗi loại hợp một kiểu việc. Học sinh không cần nhiều cây, chỉ cần một cây đúng.

Loại thướcƯu điểmĐiểm cần để ýHợp với
Nhựa trong suốtNhìn xuyên thấy hình bên dưới, nhẹDễ trầy, cạnh dễ sứtHọc sinh, vẽ hình
Nhựa đục, gỗRẻ, bền với va đập nhẹDày, không thấy giấy bên dướiKẻ lề, kẻ bảng
Thép, nhômCạnh thẳng lâu dài, dùng cắt giấy bằng dao đượcNặng, lạnh tay, cạnh có thể sắcLàm mô hình, cắt bìa
Thước dẻoUốn theo đường congKhông giữ thẳng tuyệt đốiĐo, vẽ đường cong nhẹ

Với trẻ nhỏ, chọn thước nhựa trong, vạch số in rõ, cạnh nhẵn không sắc, dài vừa hộp bút. Thước có vạch cả hai cạnh hoặc chia milimét rõ ràng giúp trẻ tập đọc dần mà không rối.

Khi dùng thước kim loại để cắt giấy bằng dao rọc, tay giữ thước đặt xa đường dao, lưỡi dao đi dọc cạnh thước theo hướng ra xa người. Trẻ em chỉ làm việc này khi có người lớn bên cạnh.

Ê ke: hai loại và cách vẽ đường vuông góc

Bộ ê ke học sinh thường có hai chiếc: một chiếc có góc 45 độ, 45 độ và 90 độ, một chiếc có góc 30 độ, 60 độ và 90 độ. Cả hai đều có một góc vuông, đó là phần dùng nhiều nhất. Một số ê ke còn khắc vạch milimét trên cạnh góc vuông, dùng như thước kẻ ngắn.

Vẽ đường vuông góc với một đường có sẵn qua một điểm: áp một cạnh góc vuông của ê ke trùng với đường có sẵn, trượt ê ke dọc theo đường đó cho đến khi cạnh góc vuông còn lại đi qua điểm cần, rồi kẻ theo cạnh ấy. Giữ ê ke bằng ba ngón tay ấn đều, không ấn ở một góc vì ê ke dễ xoay.

Vẽ đường song song: đặt một cạnh ê ke trùng với đường có sẵn, áp một cây thước kẻ sát cạnh còn lại của ê ke, giữ chặt thước rồi trượt ê ke dọc thước. Cạnh ê ke ban đầu khi trượt đi vẫn song song với vị trí cũ, kẻ theo nó ở vị trí mới là có đường song song. Đây là cách thợ vẽ kỹ thuật dùng trước khi có máy tính, vẫn rất nhanh khi vẽ tay.

Kiểm ê ke có thật sự vuông không

Ê ke rơi, cong vênh vì nắng hay bị sứt góc thì không còn vuông nữa. Phép kiểm sau dùng một tờ giấy và một cây bút, mất một phút.

  1. Kẻ một đường thẳng dài bằng thước kẻ trên giấy.
  2. Áp một cạnh góc vuông của ê ke sát đường đó, kẻ một đường theo cạnh góc vuông còn lại.
  3. Lật ê ke sang mặt kia, giữ cạnh cũ vẫn áp vào đường thẳng ban đầu, cho cạnh kia chạm đúng chân của đường vừa kẻ.
  4. Kẻ thêm một đường theo cạnh đó.
  5. Nếu hai đường kẻ trùng khít, ê ke vuông. Nếu chúng toả ra hoặc chụm lại như chữ V, góc của ê ke đang lệch, và khoảng lệch thấy được là gấp đôi độ lệch thật.

Phép lật này dùng được cho ê ke thợ mộc, thước vuông của thợ xây và cả góc của một tấm bìa cứng. Mẹo lật để nhân đôi sai số là cách chung để kiểm nhiều dụng cụ đo: sai số nhỏ khó thấy, nhân đôi lên thì mắt nhận ra.

Thước đo độ: đặt tâm và chọn đúng vòng số

Thước đo độ hình nửa vòng tròn có hai vòng số chạy ngược chiều nhau, một vòng từ 0 đến 180 theo chiều kim đồng hồ, một vòng theo chiều ngược lại. Ở giữa cạnh thẳng có một điểm hoặc một lỗ nhỏ đánh dấu tâm, và một đường thẳng đi qua tâm nối hai số 0, gọi là đường 0.

Đo một góc theo ba bước. Thứ nhất, đặt tâm thước trùng đúng đỉnh góc. Thứ hai, xoay thước cho đường 0 nằm trùng với một cạnh của góc. Thứ ba, nhìn cạnh còn lại cắt vòng số ở đâu, và đọc trên vòng số mà cạnh thứ nhất đang nằm ở số 0 của nó. Chọn nhầm vòng là lỗi phổ biến nhất: góc 50 độ đọc thành 130 độ.

Cách tránh nhầm vòng là ước trước. Nhìn góc, tự hỏi nó nhọn hơn hay tù hơn góc vuông. Góc nhọn thì số phải nhỏ hơn 90, góc tù thì lớn hơn 90. Kết quả đọc được trái với ước lượng là đã nhầm vòng. Cạnh góc quá ngắn không với tới vòng số thì kéo dài cạnh bằng thước kẻ trước khi đo. Góc lớn hơn 180 độ thì đo phần góc còn lại rồi lấy 360 trừ đi.

Cùng con tập dùng thước ở nhà

Những hoạt động dưới đây giúp trẻ quen tay với thước kẻ, ê ke, thước đo độ bằng đồ vật thật thay vì chỉ trên bài tập. Không có đúng sai để chấm, chỉ có đo lại để xem vì sao hai lần ra khác nhau.

  • Đo đồ trong hộp bút: bút chì, cục tẩy, gọt bút chì. Trẻ ghi số đo vào một tờ giấy, cha mẹ đo lại cùng món đó. Hai số khác nhau thì cùng xem ai đặt vạch 0 ở đâu.
  • Tìm góc vuông trong nhà: dùng góc vuông của ê ke áp vào góc sách, góc bàn, góc khung ảnh, góc viên gạch. Góc nào khít, góc nào hở, vì sao có góc lại không vuông.
  • Đo góc mở của cánh cửa: dán hai mảnh băng dính dọc theo mép cửa và khung trên sàn, rồi dùng thước đo độ đo góc giữa hai mảnh băng khi cửa mở một nửa, mở hết.
  • Vẽ tấm thiệp có khung: dùng thước và ê ke kẻ một khung chữ nhật cách mép giấy đều nhau. Con sẽ thấy ngay vì sao cần góc vuông thật vuông.
  • Đoán trước, đo sau: trước khi đo một món đồ, cả nhà cùng đoán dài bao nhiêu, rồi đo. Mục đích là luyện cảm giác về độ dài, ai đoán xa cũng không sao.

Mỗi lần chỉ nên làm một hai hoạt động, mười lăm phút là đủ. Trẻ nhớ lâu nhất những gì tự tay làm và tự phát hiện, hơn là những gì được nhắc nhiều lần.

Lỗi hay gặp với ba dụng cụ và cách sửa

Phần lớn lỗi đến từ cách đặt chứ không đến từ dụng cụ. Khi kết quả lạ, đi lại từ đầu theo cột cuối.

Dụng cụLỗiCách sửa
Thước kẻĐặt mép thước thay vì vạch 0Đặt vạch 0 trùng điểm đầu, hoặc bắt đầu từ vạch 1 rồi trừ
Thước kẻThước dày, đọc từ bên cạnhÁp cạnh vát sát giấy, nhìn thẳng xuống
Ê keDùng nhầm góc 45 hay 60 độ làm góc vuôngXác định góc vuông trước khi kẻ
Ê keÊ ke xoay khi kẻẤn đều bằng ba ngón, kẻ từ trong ra ngoài
Thước đo độTâm thước lệch khỏi đỉnh gócNhìn qua lỗ tâm, đặt trùng đỉnh rồi mới xoay
Thước đo độĐọc nhầm vòng sốƯớc góc nhọn hay tù trước khi đọc

Khi cùng con làm bài, thay vì nói con đo sai, hãy hỏi con đã đặt vạch nào trùng điểm đầu, đã đọc ở vòng số nào. Để con tự tìm ra chỗ lệch thì lần sau con nhớ lâu hơn, và việc đo vẫn là một hoạt động thú vị chứ không phải một bài kiểm tra.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao vạch số 0 không nằm sát mép thước kẻ?

Để mép thước có bị mòn, sứt sau thời gian dùng thì vạch 0 vẫn còn nguyên. Vì vậy khi đo phải đặt vạch 0 trùng điểm đầu, không đặt mép thước. Đầu thước đã mòn thì bắt đầu từ vạch 1 cm rồi trừ đi 1.

Làm sao kiểm ê ke có vuông không?

Kẻ một đường thẳng, áp ê ke kẻ một đường vuông góc, rồi lật ê ke sang mặt kia và kẻ lại từ cùng chân. Hai đường trùng nhau là ê ke vuông; chúng tạo thành hình chữ V nhỏ là ê ke đã lệch.

Thước đo độ có hai hàng số, đọc hàng nào?

Đọc hàng số mà cạnh thứ nhất của góc đang nằm ở số 0 của hàng đó. Để chắc chắn, ước trước góc nhọn hay tù: góc nhọn phải nhỏ hơn 90 độ, góc tù phải lớn hơn 90 độ.

Đo góc lớn hơn 180 độ bằng thước đo độ thế nào?

Thước đo độ nửa vòng chỉ đo đến 180 độ. Với góc lớn hơn, đo phần góc còn lại để đủ một vòng, rồi lấy 360 độ trừ đi số vừa đo. Ví dụ phần còn lại là 120 độ thì góc cần đo là 240 độ.

Nên chọn thước kẻ nào cho học sinh tiểu học?

Nên chọn thước nhựa trong suốt, dài vừa hộp bút, vạch milimét và số xăng-ti-mét in rõ, cạnh nhẵn không sắc. Thước trong giúp trẻ nhìn thấy hình bên dưới khi vẽ, còn cạnh nhẵn tránh làm xước tay.

Có dùng ê ke thay thước kẻ được không?

Được với đoạn ngắn, nhất là ê ke có khắc vạch milimét trên cạnh góc vuông. Với đoạn dài hơn cạnh ê ke, nên dùng thước kẻ, vì nối nhiều lần bằng ê ke dễ làm đường kẻ bị gãy khúc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138