Muốn ước chiều cao một vật mà không có thước, hãy đứng sát cạnh nó và so với ba mốc trên thân mình: chiều cao tới vai, chiều cao cả người và tầm với khi giơ tay thẳng lên. Phần chênh nhỏ ước thêm bằng gang tay. Với vật cao hơn tầm với, như cây hay mái hiên, nhờ một người đứng cạnh rồi lùi ra xa, đếm xem vật cao bằng mấy lần người đó. Biết trước các số đo của mình, bạn thường ước được trong phạm vi vài phần trăm.
Đây là cách người làm vườn ước cây đã cao chừng nào, người sửa nhà ước trần có đủ chỗ treo quạt hay không, người chuyển nhà ước tủ có lọt dưới khung cửa. Bài dưới đi từ những vật thấp hơn mình tới những vật cao hơn tầm với, kèm các lỗi hay gặp và lưu ý an toàn khi đo những thứ ở trên cao.
Những mốc chiều cao trên thân mình nên biết
Đứng sát tường, không mang giày, nhờ người đánh dấu từng mốc rồi đo bằng thước một lần. Cột khoảng thường gặp chỉ để kiểm số đo có hợp lý, không dùng thay số của bạn.
| Mốc | Cách xác định | Khoảng thường gặp so với chiều cao |
|---|---|---|
| Đầu gối | mép trên xương bánh chè khi đứng thẳng | hơn một phần tư chiều cao một chút |
| Thắt lưng | chỗ dây lưng quần | khoảng sáu phần mười chiều cao |
| Vai | đỉnh vai khi đứng thẳng | khoảng tám phần mười chiều cao |
| Tầm mắt | đuôi mắt khi nhìn thẳng | thấp hơn đỉnh đầu chừng một tấc |
| Chiều cao | đỉnh đầu | số của bạn |
| Tầm với | đầu ngón giữa khi giơ thẳng tay lên | khoảng 1,25 – 1,3 lần chiều cao |
Ví dụ một người cao 1,60 m có thể có vai ở khoảng 1,30 m, thắt lưng khoảng 0,95 m và tầm với khoảng 2,03 m. Sáu mốc này chia khoảng từ đất tới hơn hai mét thành những đoạn ngắn, nên vật nào nằm trong khoảng đó đều ước được bằng cách xem nó gần mốc nào nhất.
Vật thấp hơn tầm với: đứng sát và so
Với bàn, ghế, lan can, bệ cửa sổ, bồn rửa, bạn đứng sát cạnh vật, người thẳng, nhìn ngang xem mép trên của vật chạm vào mốc nào trên người. Mặt bàn ngang thắt lưng nghĩa là bàn cao xấp xỉ chiều cao thắt lưng của bạn; lan can ngang ngực nghĩa là cao hơn thắt lưng và thấp hơn vai. Phần chênh so với mốc gần nhất ước bằng gang tay hoặc bốn ngón khép đặt dọc theo người.
Lỗi hay gặp là đứng xa vật nửa bước rồi nhìn sang, khi đó mắt nhìn chéo và mép vật trông cao thấp khác đi. Đứng sát, vai chạm hoặc gần chạm vật, thì so mới đúng. Lỗi thứ hai là đứng trên nền không cùng độ cao với chân vật, ví dụ bạn đứng trên bậc thềm còn vật đặt dưới sân, khi đó phải trừ hoặc cộng chiều cao bậc thềm.
Với đồ đạc định mua, cách này giúp trả lời nhanh những câu như kệ bếp có thấp quá với người đứng nấu không, bàn học có hợp chiều cao người ngồi không, gương treo đã đúng tầm mắt chưa. Đây là những câu hỏi về cảm giác dùng, mà so với chính thân mình còn sát hơn đọc số trên thước.
Cửa và trần: dùng chiều cao và tầm với
Đứng dưới khung cửa, đỉnh đầu còn cách mép trên khung chừng hai gang thì cửa cao khoảng chiều cao của bạn cộng hai gang. Với người cao 1,60 m và gang 20 cm, cửa đó cao chừng 2 m, đúng cỡ cửa đi trong nhà phổ biến. Nếu giơ tay lên chạm được mép khung thì cửa thấp hơn tầm với; không chạm thì cao hơn, và phần thiếu ước bằng mắt theo bề ngang bàn tay.
Trần nhà thường cao hơn tầm với của người bình thường, nên bạn đứng thẳng, giơ tay, nhìn lên xem đầu ngón tay còn cách trần khoảng mấy gang. Ước bằng mắt khoảng cách này khó hơn vì nhìn từ dưới lên, nên chỉ nên tin tới mức "khoảng hai ba gang". Nếu cần biết chính xác hơn, đặt một cây chổi dài hoặc cây sào dựng thẳng đứng chạm trần, đánh dấu chỗ ngang đầu mình, rồi đo phần còn lại bằng gang khi hạ xuống.
Không đứng lên ghế, bàn, thang gấp chỉ để ước chiều cao trần. Nếu cần lên cao để đo cho việc lắp đặt thật, dùng thang chắc, có người giữ, và tránh xa dây điện, quạt trần, đèn đang bật.
Vật cao hơn tầm với: đếm bằng chiều cao người
Với cây, cột, mái hiên, tường rào cao, bạn có thể dùng một người làm thước đứng. Cần hai người và một cây bút hoặc que nhỏ.
- Nhờ người phụ đứng thẳng sát chân vật. Bạn biết chiều cao người đó, hoặc đó chính là bạn đo bằng thước trước.
- Bạn lùi ra xa cho tới khi nhìn thấy trọn cả vật và người đứng cạnh, đứng trên nền ngang bằng với chân vật.
- Duỗi thẳng tay cầm que, nheo một mắt, dịch tay để đầu que trùng đỉnh đầu người phụ và ngón cái trùng chân người đó. Đoạn que giữa hai điểm là "một người".
- Giữ nguyên ngón cái trên que, dời que lên từng đoạn theo thân vật, đếm xem vật cao bằng mấy "người".
- Nhân số lần với chiều cao người phụ, phần lẻ ước theo nửa hay một phần ba đoạn que.
Ví dụ cây cao bằng khoảng ba lần rưỡi người phụ cao 1,65 m, vậy cây cao chừng 5,8 m. Cách này cho sai số cỡ năm đến mười phần trăm tuỳ độ cẩn thận, đủ để biết cây đã chạm dây điện chưa hay cành có vượt mái nhà hàng xóm chưa. Cách đo bằng bóng nắng hay bằng góc nhìn cho kết quả sát hơn và là chuyện của một bài khác.
Đo một đơn vị rồi đếm: bậc thang, hàng gạch, ô cửa
Nhiều vật cao được ghép từ những phần lặp lại giống nhau, và đó là cơ hội để đo chính xác hơn mà không cần thước dài. Cầu thang gồm nhiều bậc cao bằng nhau: đo chiều cao một bậc bằng gang tay hoặc bốn ngón khép, đếm số bậc, nhân lên là ra chiều cao từ sàn dưới tới sàn trên. Ví dụ một bậc cao chừng bốn ngón khép rưỡi, tức khoảng 17 cm, cầu thang có 18 bậc thì cao khoảng 3 m.
Tường gạch trần cũng vậy: đo chiều dày một hàng gạch cộng một mạch vữa bằng ngón tay ở chỗ thấp ngang tầm tay, rồi đếm số hàng lên tới chỗ cần biết. Hàng rào song sắt, lan can có các thanh cách đều, ô cửa kính chia đều, gạch ốp tường vuông vức đều dùng được theo cùng một cách. Đo một ô ở chỗ với tới được, đếm số ô, nhân lên.
Cách đo và đếm này thường chính xác hơn so thân mình với vật cao, vì sai số chỉ nằm ở một đơn vị nhỏ đo cẩn thận rồi nhân lên, chứ không nằm ở việc ước bằng mắt từ xa. Điểm cần cẩn thận là kiểm các phần có thật sự bằng nhau không: bậc đầu và bậc cuối cầu thang đôi khi cao thấp khác các bậc giữa, hàng gạch sát nền có thể dày hơn.
Những lỗi làm ước chiều cao sai
Nền không bằng. Vật đứng trên ụ đất, bồn cây, bậc nền mà bạn không trừ đi thì chiều cao tính ra là của cả vật lẫn bệ.
Đứng quá gần vật cao. Nhìn ngước lên từ chân một cây cao, phần ngọn bị thu ngắn rất mạnh, cây trông thấp hơn thật nhiều. Lùi ra xa ít nhất bằng chiều cao ước chừng của vật.
Người phụ không đứng thẳng. Chỉ cần nghiêng đầu hay chùng gối là "thước người" ngắn đi vài xăng-ti-mét, nhân lên ba bốn lần thành sai số đáng kể.
Nhầm mép. Với mái hiên, cửa có ô thoáng, tường có gờ, phải xác định trước đang đo tới mép nào: mép dưới máng, mép mái hay đỉnh gờ.
Tin vào một lần nhìn. Ước chiều cao vật cao bằng người phụ nên làm hai lần từ hai chỗ đứng khác nhau, nếu hai kết quả lệch nhau nhiều thì có một lần đã sai, cần làm lại lần thứ ba thay vì chọn đại một số.
Mang giày khác lúc đo. Đo chiều cao bản thân khi chân trần nhưng đi so với cửa khi mang giày đế dày thì phải cộng phần đế giày vào.
Áp dụng: những câu hỏi hằng ngày trả lời được ngay
Tủ lạnh mới có lọt dưới chiếc kệ treo trên tường không? Đứng cạnh chỗ đặt, so mép dưới của kệ với vai hoặc đỉnh đầu, rồi so với chiều cao tủ ghi trên hộp. Cây cảnh trong chậu đã cao quá cửa sổ chưa? Đứng cạnh chậu, giơ tay lên, xem ngọn cây nằm dưới hay trên đầu ngón tay. Dây phơi căng ở độ cao này có bắt phải kiễng chân không? So với tầm với là biết.
Những câu hỏi như vậy không cần đến thước vì cái bạn cần biết không phải con số chính xác mà là "vừa với mình hay không". Thân mình vừa là thước, vừa là người sẽ dùng, nên so trực tiếp lại cho câu trả lời đúng hơn. Với trẻ em, đồ đạc của trẻ nên được so với chính chiều cao của trẻ chứ không phải của người lớn.
Còn khi cần con số để đặt hàng, như rèm may theo chiều cao cửa, kệ đóng theo khoảng trống, hãy đo lại bằng thước. Ước bằng thân mình đã giúp bạn biết cần đo chỗ nào và con số đúng nằm trong khoảng nào, để khi đo bằng thước mà ra số lạ thì biết ngay mình đã đặt thước sai.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao ước chiều cao trần nhà mà không cần thước?
Đứng thẳng, giơ tay lên và xem đầu ngón tay còn cách trần bao nhiêu gang, rồi cộng với tầm với của bạn. Muốn sát hơn, dựng một cây sào thẳng đứng chạm trần, đánh dấu ngang đầu mình, hạ xuống đo phần trên bằng gang.
Tầm với lên cao của người lớn khoảng bao nhiêu?
Tầm với khi giơ thẳng tay lên thường vào khoảng 1,25 đến 1,3 lần chiều cao, tức khoảng hai mét với người cao 1,60 m. Mỗi người mỗi khác, nên đo tầm với của mình một lần sát tường để dùng làm mốc.
Ước chiều cao cây bằng người đứng cạnh có chính xác không?
Sai số thường khoảng năm đến mười phần trăm nếu người phụ đứng thẳng và bạn lùi đủ xa. Đủ để biết cây có chạm mái hay dây điện chưa, còn khi cần số chính xác thì dùng cách đo bằng bóng nắng hoặc dụng cụ đo.
Có nên trèo lên ghế để đo chiều cao trần không?
Không nên trèo chỉ để ước. Nếu cần đo thật để lắp đặt, dùng thang chắc chắn, có người giữ chân thang, tránh xa dây điện và quạt trần, hoặc dùng thước cuộn có móc kéo từ dưới lên.
Vì sao nhìn từ chân cây lên thấy cây thấp hơn thật?
Khi đứng quá gần và ngước lên, phần ngọn ở xa mắt hơn nên trông bị thu ngắn mạnh. Lùi ra xa ít nhất bằng chiều cao ước chừng của cây, đứng trên nền ngang chân cây thì so mới sát.
Đo chiều cao cửa bằng thân mình thế nào?
Đứng thẳng dưới khung cửa, xem đỉnh đầu còn cách mép trên khung mấy gang, rồi lấy chiều cao của bạn cộng số gang đó. Nhớ cộng phần đế giày nếu lúc đo chiều cao bản thân bạn đi chân trần.