Người lớn khoẻ mạnh đi bộ bình thường khoảng bốn tới năm cây số mỗi giờ, nên mười phút đi bộ tương ứng khoảng bảy trăm tới tám trăm ba mươi mét. Nếu đi thong thả, dắt trẻ nhỏ hay đi cùng người cao tuổi, mười phút có thể chỉ được bốn, năm trăm mét. Đi nhanh như tập thể dục, mười phút có thể được tới một cây số.
Ước khoảng cách bằng thời gian là cách tự nhiên nhất mà người ta vẫn làm khi hỏi đường: "đi bộ chừng năm phút". Bài này giúp bạn đổi thời gian ra mét cho đúng, tự đo tốc độ đi bộ của chính mình, hiểu vì sao một quãng đường "mười phút" ở chỗ này lại thành hai mươi phút ở chỗ khác, và dùng thời gian để lập kế hoạch đi lại.
Tốc độ đi bộ của người bình thường
Tốc độ đi bộ là tích của hai thứ: bước dài bao nhiêu và bước nhanh bao nhiêu. Người lớn đi bình thường thường bước khoảng một trăm tới một trăm hai mươi bước mỗi phút, mỗi bước dài chừng sáu mươi tới tám mươi centimet tuỳ chiều cao và dáng đi. Nhân lên, mỗi phút đi được khoảng sáu mươi tới chín mươi mét, tức bốn tới năm cây số mỗi giờ.
Một cách hình dung khác: một phút đi bộ bình thường gần bằng chiều dài một toà nhà dài hay một dãy chừng mười lăm, hai mươi căn nhà phố liền kề. Con số này thay đổi khá nhiều giữa người với người. Người cao chân dài, quen đi bộ nhanh có thể đạt năm cây số rưỡi mỗi giờ mà không thấy mệt. Người cao tuổi, người đang đau chân, phụ nữ mang thai, người dắt trẻ nhỏ thường đi khoảng hai rưỡi tới ba rưỡi cây số mỗi giờ. Đi dạo ngắm cảnh, dừng xem hàng quán, tốc độ còn thấp hơn.
Nhịp bước cũng đổi theo hoàn cảnh: đi trên vỉa hè rộng, đường bằng, trời mát thì bước dài và đều; đi trong chợ đông, ngõ hẹp, đường gồ ghề thì bước ngắn lại, nhịp chậm đi. Vì vậy cùng một người có thể có hai, ba tốc độ khác nhau tuỳ nơi đi, và con số trung bình chỉ đúng khi điều kiện giống lúc bạn đo.
Khi nghe ai đó nói "đi bộ năm phút", hãy nghĩ xem người nói thuộc kiểu đi nào. Một thanh niên quen chạy bộ và một bà cụ đi chợ sẽ cho hai câu trả lời rất khác về cùng một quãng đường.
Bảng đổi thời gian đi bộ ra quãng đường
Bảng tính cho ba mức tốc độ thường gặp: chậm khoảng 3 km/h, bình thường khoảng 4,5 km/h, nhanh khoảng 6 km/h.
| Thời gian đi | Đi chậm, 3 km/h | Bình thường, 4,5 km/h | Đi nhanh, 6 km/h |
|---|---|---|---|
| 1 phút | 50 m | 75 m | 100 m |
| 5 phút | 250 m | khoảng 375 m | 500 m |
| 10 phút | 500 m | 750 m | 1 km |
| 15 phút | 750 m | khoảng 1,1 km | 1,5 km |
| 20 phút | 1 km | 1,5 km | 2 km |
| 30 phút | 1,5 km | khoảng 2,3 km | 3 km |
| 60 phút | 3 km | 4,5 km | 6 km |
Mốc dễ nhớ nhất: đi bình thường, mỗi phút khoảng bảy mươi lăm mét, mười phút khoảng ba phần tư cây số, một cây số mất chừng mười ba, mười bốn phút. Đi nhanh thì mỗi phút một trăm mét, mười phút một cây số, rất dễ nhân.
Bảng không tính thời gian chờ đèn, chờ qua đường hay dừng nghỉ. Nó trả lời câu hỏi "trong một quãng đi liên tục thì được bao xa". Muốn ước thời gian cho cả một hành trình trong phố, hãy cộng thêm khoảng một phần năm tới một phần tư cho những lần dừng không tránh được.
Tự đo tốc độ đi bộ của mình
Con số trung bình chỉ là khởi đầu. Biết tốc độ của chính mình, phép ước bằng thời gian sẽ chính xác hơn nhiều.
- Chọn một quãng đã biết chiều dài: một vòng sân vận động, một đoạn đường giữa hai cột cây số, hoặc một quãng bạn đo trên bản đồ điện thoại.
- Đi với dáng đi thường ngày, không cố đi nhanh hơn. Bấm giờ từ đầu tới cuối quãng.
- Chia chiều dài quãng cho số phút để ra số mét mỗi phút. Ví dụ giả định: 800 m trong 11 phút là khoảng 73 m mỗi phút.
- Làm lại vào một ngày khác, một giờ khác, rồi lấy trung bình. Ghi con số này cùng với số bước mỗi phút nếu có đếm.
- Đo thêm tốc độ khi đi cùng gia đình, cùng trẻ nhỏ, khi xách đồ nặng. Mỗi kiểu đi là một vạch riêng trên thước thời gian của bạn.
Có con số riêng, bạn chỉ cần nhìn đồng hồ là biết đã đi được bao xa, không cần thiết bị nào khác. Kết hợp với số bước chân sẽ có hai cách kiểm chéo cho nhau.
Vì sao "mười phút" ở mỗi nơi một khác
Đèn đỏ và chỗ qua đường. Đi bộ trong phố, thời gian chờ đèn và chờ dòng xe thưa để qua đường có thể chiếm một phần đáng kể. Quãng bảy trăm mét có ba ngã tư dễ thành mười lăm phút.
Vỉa hè có đi được không. Vỉa hè bị chiếm làm chỗ để xe, bán hàng buộc người đi bộ lách xuống lòng đường, đi chậm lại và mất tập trung. Thời gian tăng lên mà quãng đường không đổi.
Dốc và cầu thang. Đi lên dốc, lên cầu vượt, lên bậc thang tốn sức và thời gian hơn nhiều so với đường phẳng. Đi xuống dốc nhanh hơn một chút nhưng không bù được phần đi lên.
Thời tiết. Trời nắng gắt, mưa, đường ngập làm người ta đi chậm hoặc phải đi đường vòng. Mười phút trời mát có thể thành mười lăm phút giữa trưa hè.
Đường đi thật dài hơn đường thẳng. Người ta hay nói "cách năm phút" theo cảm giác đường thẳng, nhưng đi bộ thật phải men theo phố, ngõ, vòng qua khối nhà. Quãng đi thật thường dài hơn đường chim bay một phần đáng kể.
Đi cùng trẻ nhỏ, người cao tuổi và người mang đồ nặng
Tốc độ của một nhóm là tốc độ của người chậm nhất. Trẻ ba, bốn tuổi bước ngắn, hay dừng lại nhặt lá, ngắm chó mèo, thường chỉ đi được hai tới ba cây số mỗi giờ, và sau mười lăm, hai mươi phút có thể đòi bế. Trẻ lớn hơn đi khá nhanh nhưng cũng mệt sớm nếu trời nắng. Khi tính thời gian đưa con tới trường hay ra công viên, nên ước theo tốc độ chậm và để dư vài phút, thay vì giục con đi nhanh hơn sức.
Người cao tuổi có thể đi đều nhưng chậm, cần đường bằng, ít bậc, có chỗ nghỉ. Một quãng sáu trăm mét với người trẻ là tám phút, với ông bà có thể là mười lăm, hai mươi phút cộng một lần nghỉ. Xách hai túi đồ nặng từ chợ về, đẩy xe nôi, kéo vali cũng làm tốc độ giảm rõ rệt. Những con số này không để so ai khoẻ hơn ai, mà để lập kế hoạch cho đúng với người đi cùng mình.
Một mẹo đơn giản: khi đi cùng người khác, đo lại thời gian của cả nhóm trên một quãng quen một lần. Con số "mười phút của cả nhà" sẽ giúp những chuyến đi sau thoải mái hơn nhiều.
Đi bộ đường núi: cộng thêm thời gian cho độ cao
Trên đường núi, thời gian không còn tỉ lệ đơn giản với quãng đường ngang. Người đi núi có một quy tắc kinh nghiệm thường được gọi theo tên nhà leo núi người Scotland William Naismith: tính khoảng năm cây số mỗi giờ cho quãng đường ngang, rồi cộng thêm khoảng một giờ cho mỗi sáu trăm mét leo lên. Quy tắc này dành cho người khoẻ, đường mòn rõ, chưa tính thời gian nghỉ.
Ví dụ giả định: một cung đường dài tám cây số, leo tổng cộng sáu trăm mét. Phần ngang mất khoảng một giờ ba mươi sáu phút, phần leo thêm một giờ, tổng khoảng hai giờ ba mươi sáu phút, chưa kể nghỉ chân, ăn uống, chụp ảnh. Đoàn có người mới đi, trẻ em hay người cao tuổi nên nhân thêm, có khi gấp rưỡi, gấp đôi.
Ở chiều ngược lại, khi đứng trên núi nhìn xuống bản làng và nghĩ "trông gần thôi", hãy nhớ rằng mắt thường đánh giá thấp quãng đường trên địa hình dốc. Tính theo thời gian, cộng phần dự phòng, và luôn để đủ thời gian xuống núi trước khi trời tối. Đi núi nên có người thông thạo đường dẫn, báo cho người nhà lộ trình và giờ về dự kiến.
Dùng thời gian đi bộ để lập kế hoạch hằng ngày
Biết mười phút đi bộ của mình là bao nhiêu mét, bạn quyết định nhanh hơn trong nhiều việc nhỏ: chợ cách sáu trăm mét thì đi bộ, mất khoảng tám phút; trạm xe buýt cách một cây số rưỡi thì đi bộ hai mươi phút hoặc đi xe đạp. Đưa con đi học, bạn tính được phải ra khỏi nhà lúc nào, cộng thêm vài phút cho đèn đỏ và lúc con đòi dừng xem thứ gì đó.
Khi đọc một lời giới thiệu kiểu "cách trường học năm phút", "cách chợ mười phút", hãy hỏi lại: năm phút đi bộ hay năm phút đi xe? Năm phút đi xe máy trong phố có thể là hai, ba cây số, tương đương nửa tiếng đi bộ. Đổi mọi lời mô tả về cùng một đơn vị, cách tốt nhất là mét hoặc cây số, giúp bạn so sánh các lựa chọn một cách công bằng.
Về sau, ứng dụng đo có thể tự ghi thời gian và quãng đường để tính tốc độ riêng của bạn. Nhưng chỉ cần một lần bấm giờ trên quãng đã biết, bạn đã có thước đo thời gian của riêng mình, dùng được suốt đời.
Câu hỏi thường gặp
Đi bộ một cây số mất bao lâu?
Với người lớn đi bình thường khoảng bốn rưỡi cây số mỗi giờ, một cây số mất khoảng mười ba tới mười bốn phút. Đi nhanh khoảng mười phút, đi chậm hoặc dắt trẻ nhỏ có thể mất hai mươi phút. Đường có nhiều ngã tư phải cộng thêm thời gian chờ.
Đi bộ nhanh là bao nhiêu km mỗi giờ?
Đi bộ nhanh thường được hiểu là khoảng năm rưỡi tới sáu rưỡi cây số mỗi giờ, nhanh hơn dáng đi thường ngày nhưng chưa phải chạy. Ở tốc độ này người đi vẫn nói chuyện được nhưng hơi thở nhanh hơn rõ rệt.
Người cao tuổi đi bộ mười phút được bao xa?
Tuỳ sức khoẻ từng người, thường khoảng bốn trăm tới sáu trăm mét. Khi lập kế hoạch cùng ông bà, nên ước theo tốc độ chậm, chọn đường bằng phẳng, ít phải qua đường và có chỗ nghỉ chân. Nếu đi bộ thấy đau, khó thở bất thường, nên hỏi ý kiến bác sĩ.
Đếm bước hay bấm giờ thì chính xác hơn?
Đếm bước thường chính xác hơn cho quãng ngắn vì ít bị ảnh hưởng bởi lúc dừng chờ. Bấm giờ tiện hơn cho quãng dài vì không phải đếm liên tục. Dùng cả hai để kiểm chéo là tốt nhất.
Vì sao đi cùng nhóm đông thì lâu hơn dự tính?
Nhóm đông đi theo tốc độ của người chậm nhất, lại hay dừng chờ nhau, chụp ảnh, mua đồ. Khi lập kế hoạch cho cả nhóm, nên ước theo tốc độ chậm và cộng thêm khoảng một phần tư tới một phần ba thời gian dự phòng.
Quy tắc Naismith có dùng cho đường đèo ở Việt Nam được không?
Dùng được như một mốc khởi đầu, nhưng đường đèo dốc, trơn sau mưa, nắng nóng và độ ẩm cao thường làm người đi chậm hơn nhiều so với quy tắc. Nên cộng thêm thời gian dự phòng và tham khảo người dẫn đường địa phương.