Không có thước đủ dài, bạn vẫn đo được mảnh vườn hay lối đi khá sát bằng một sợi dây ít giãn đã đánh dấu từng mét và vài cái cọc. Dây dùng để đo chiều dài từng đoạn, cọc dùng để giữ đường thẳng và đánh dấu điểm, còn góc vuông dựng được bằng bộ ba 3-4-5 mét mà không cần ê ke.
Đây là cách người làm vườn, thợ xây và người đo đạc dùng từ rất lâu, và vẫn hữu ích khi bạn muốn tự biết mảnh đất của mình rộng bao nhiêu, cần bao nhiêu mét lưới rào, chia luống ra sao. Kết quả đủ để tự lên phương án. Còn ranh giới thửa đất có giá trị pháp lý thì do cơ quan đo đạc có thẩm quyền xác định, khi có tranh chấp nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Chọn dây và tự làm thước dây đánh dấu từng mét
Dây đo cần ít giãn nhất có thể. Dây cao su, dây thun đương nhiên không dùng được. Dây nilon mềm loại thường dùng phơi đồ giãn đáng kể khi kéo căng, nhất là dây mới. Dây bện chặt, dây dù loại bện sợi, dây gai hay dây thép mảnh bọc nhựa ít giãn hơn. Cách thử nhanh: đo một đoạn dây dài 2 m khi để chùng, rồi hai người kéo căng mạnh và đo lại. Dài thêm vài xăng-ti-mét là dây quá giãn.
Làm thước dây: trải sợi dây dọc theo nền sân xi măng, dùng thước cuộn đo chính xác từng mét, buộc một mảnh vải màu hoặc quấn băng dính màu ở mỗi mốc. Mốc 5 m và 10 m dùng màu khác để dễ đếm. Nên kéo dây căng vừa phải lúc đánh dấu, đúng bằng lực bạn sẽ kéo lúc đo. Dài 10 m hoặc 20 m là vừa, dài hơn thì khó căng thẳng và nặng tay.
Thắt nút để đánh dấu cũng được, nhưng nút làm dây ngắn đi một chút ở mỗi chỗ thắt, nên phải thắt trước rồi đo vị trí nút sau, không đo trước rồi thắt. Đánh dấu bằng băng dính không làm thay đổi chiều dài, dễ hơn cho người mới.
Cắm cọc để giữ đường đo thẳng
Khi đoạn cần đo dài hơn sợi dây, hoặc mặt đất không bằng, phải đo nhiều lần nối tiếp. Cọc giúp các lần đo nằm trên cùng một đường thẳng.
- Cắm cọc ở điểm đầu và điểm cuối của đoạn cần đo. Cọc tre hay que gỗ thẳng, dài cỡ ngang hông, đầu buộc mảnh vải sáng màu cho dễ thấy.
- Đứng sau cọc đầu, nhắm một mắt, nhìn sao cho cọc đầu che khuất cọc cuối.
- Người thứ hai cầm cọc thứ ba đi ra giữa, dịch qua trái phải theo hiệu tay của bạn cho đến khi cọc thứ ba cũng bị cọc đầu che khuất. Cắm cọc xuống.
- Lặp lại cho đến khi các cọc cách nhau ngắn hơn chiều dài sợi dây.
- Đo từ cọc này sang cọc kia bằng dây, kéo căng, giữ dây nằm sát mặt đất hoặc căng ngang nếu đất dốc.
- Cộng các đoạn lại. Đo cả chiều ngược lại để kiểm.
Ba cọc thẳng hàng khi nhìn từ một đầu chỉ thấy một cọc là phép thử đơn giản mà rất chính xác. Đứng xa cọc đầu một chút và nhìn ngang tầm cọc sẽ dễ hơn nhìn từ trên xuống.
Dựng góc vuông bằng bộ ba 3-4-5
Muốn mảnh vườn, nền nhà kho hay luống rau có góc vuông mà không có ê ke lớn, dùng định lý Pythagore theo cách thợ xây vẫn làm. Một tam giác có ba cạnh 3 m, 4 m và 5 m luôn có góc vuông nằm giữa hai cạnh 3 m và 4 m, vì 3 bình phương cộng 4 bình phương bằng 9 cộng 16, bằng 25, đúng bằng 5 bình phương.
Cách làm: từ góc cần dựng, căng dây dọc một cạnh đã có và cắm cọc ở điểm cách góc 3 m. Từ góc, đo dây theo hướng ước chừng vuông góc dài 4 m. Người thứ hai giữ đầu dây 4 m, người thứ ba căng một sợi dây 5 m từ cọc 3 m tới. Khi đầu sợi 4 m và đầu sợi 5 m gặp nhau đúng chỗ, cắm cọc. Đường từ góc tới cọc này vuông góc với cạnh ban đầu.
Mảnh đất lớn thì dùng bội của bộ ba để sai số nhỏ hơn: 6-8-10 m hoặc 9-12-15 m. Cùng một sai số vài xăng-ti-mét ở đầu dây, tam giác lớn cho góc lệch ít hơn tam giác nhỏ. Mảnh đất hẹp không đủ chỗ thì dùng bộ ba nhỏ 60-80-100 cm bằng thước cuộn, rồi kéo dài đường vuông góc bằng cọc ngắm.
Kiểm một mảnh hình chữ nhật có thật sự vuông
Đo hai cạnh đối. Cạnh dài phía trước và phía sau phải bằng nhau, hai cạnh ngắn cũng vậy. Nếu không bằng, mảnh đất là hình bình hành hoặc hình thang chứ không phải chữ nhật.
Đo hai đường chéo. Một hình có bốn cạnh đối bằng nhau từng đôi và hai đường chéo bằng nhau thì là hình chữ nhật. Đây là cách thợ xây kiểm móng nhà: đường chéo lệch nhau vài xăng-ti-mét là góc đang lệch.
Sửa khi lệch. Nếu đường chéo này dài hơn đường chéo kia, dịch hai cọc ở đầu đường chéo dài vào một nửa chênh lệch theo chiều làm ngắn nó lại, rồi đo lại cả bốn cạnh và hai đường chéo.
Ghi ngay lên sơ đồ. Vẽ một hình chữ nhật phác, ghi bốn cạnh và hai đường chéo. Bất kỳ con số nào lạc lõng sẽ lộ ra ngay khi nằm cạnh các số khác. Ghi cả ngày đo và ai đo, sau này đối chiếu sẽ biết số nào là số mới nhất.
Chấp nhận lệch bao nhiêu. Với luống rau, chuồng gà, sân phơi, hai đường chéo lệch nhau vài xăng-ti-mét trên mười mét là chấp nhận được. Với móng nhà kho hay nền đổ bê tông, nên làm cho hai đường chéo lệch nhau càng ít càng tốt trước khi đổ, vì đổ xong không sửa được nữa.
Tính diện tích mảnh vườn không vuông vức
Mảnh vườn thực tế hiếm khi là hình chữ nhật. Cách làm bằng tay là chia nó thành các tam giác bằng những sợi dây căng từ một góc, đo đủ ba cạnh mỗi tam giác, rồi tính diện tích từng tam giác bằng công thức Heron.
| Bước | Việc làm | Ví dụ giả định |
|---|---|---|
| 1 | Đo ba cạnh tam giác a, b, c | a = 12 m, b = 9 m, c = 15 m |
| 2 | Tính nửa chu vi s = (a + b + c) / 2 | s = (12 + 9 + 15) / 2 = 18 |
| 3 | Nhân s × (s − a) × (s − b) × (s − c) | 18 × 6 × 9 × 3 = 2.916 |
| 4 | Lấy căn bậc hai | căn của 2.916 = 54 m² |
| 5 | Cộng diện tích các tam giác | Mảnh chia ba tam giác thì cộng ba con số |
Ví dụ trong bảng là một tam giác vuông, có thể kiểm lại bằng cách khác: nửa tích hai cạnh góc vuông, 12 × 9 / 2 = 54 m². Hai cách ra cùng số là bạn đã tính đúng.
Công thức Heron chỉ cần ba cạnh, không cần biết góc, nên rất hợp với việc đo bằng dây. Chia mảnh vườn sao cho các tam giác không quá dẹt, vì tam giác dẹt rất nhạy với sai số đo cạnh. Điện thoại có máy tính là đủ để làm các phép tính này ngay tại vườn.
Đo lối đi cong và chiều dài hàng rào
Lối đi trong vườn, bờ ao, mép luống thường cong chứ không thẳng. Dây mềm có lợi thế ở đây: đặt dây nằm sát theo đường cong, ghim bằng vài que nhỏ ở những chỗ uốn để dây không bị kéo thẳng ra, rồi đọc số theo các mốc màu. Đường cong dài hơn sợi dây thì đánh dấu điểm cuối của mỗi lần đo bằng một que cắm, nhấc dây sang đoạn tiếp, cộng các đoạn lại.
Chiều dài hàng rào cần mua là tổng chu vi các cạnh, cộng thêm phần cho góc và chỗ nối. Đo từng cạnh riêng, ghi lên sơ đồ, đánh dấu vị trí cổng vì đoạn cổng không cần lưới. Lưới rào bán theo cuộn có chiều dài cố định, nên tính số cuộn bằng tổng chiều dài chia cho chiều dài một cuộn rồi làm tròn lên, và cộng thêm một ít cho phần chồng mí ở chỗ nối hai cuộn.
Nếu hàng rào chạy qua chỗ đất dốc, đo theo mặt đất chứ không đo khoảng nằm ngang, vì lưới sẽ trải theo mặt đất. Đây là chỗ ngược với bản vẽ và giấy tờ đất, nơi người ta ghi khoảng nằm ngang. Cùng một mảnh đất có thể có hai con số khác nhau tuỳ mục đích đo, cả hai đều đúng cho việc của nó.
An toàn và giới hạn của cách đo này
Trước khi đóng cọc xuống đất, nghĩ xem chỗ đó có thể có ống nước, dây điện ngầm, đường ống thoát nước hay không, nhất là gần tường nhà, gần cột điện, gần đồng hồ nước. Cọc tre đóng nông thì ít rủi ro, nhưng cọc sắt đóng sâu có thể làm thủng ống. Dây căng ngang lối đi dễ làm người khác vấp ngã, nhất là trẻ nhỏ và người già, buộc thêm mảnh vải màu ở giữa dây cho dễ thấy, đo xong tháo dây ngay. Cọc nhọn cắm hở trên mặt đất thì nhổ đi sau khi xong việc.
Về độ chính xác, đo bằng dây và cọc cẩn thận có thể sai lệch cỡ vài phần nghìn đến một phần trăm tuỳ dây và địa hình, tức là vài xăng-ti-mét đến vài chục xăng-ti-mét trên mỗi chục mét. Đủ để mua lưới rào, chia luống, dự tính vật liệu. Không đủ để làm căn cứ khi phân chia đất với người khác.
Ranh giới thửa đất, diện tích ghi trên giấy tờ là việc của cơ quan đo đạc có thẩm quyền, làm bằng máy toàn đạc, định vị vệ tinh và đối chiếu hồ sơ địa chính. Nếu số bạn tự đo khác nhiều với số trên giấy tờ, hay có tranh chấp ranh giới với nhà bên cạnh, đừng tự nhổ cọc, dời rào. Ghi lại số đo của mình làm tài liệu tham khảo, tra quy định hiện hành về đo đạc đất đai và hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết bước tiếp theo.
Câu hỏi thường gặp
Dây nào dùng để đo đất cho sát?
Chọn dây ít giãn như dây bện chặt, dây dù bện sợi, dây gai hoặc dây thép mảnh bọc nhựa. Tránh dây nilon mềm và dây thun. Thử bằng cách đo một đoạn khi để chùng rồi khi kéo căng; dài thêm rõ thì dây không hợp.
Bộ ba 3-4-5 dùng để làm gì?
Bộ ba 3-4-5 dùng để dựng góc vuông mà không cần ê ke. Tam giác có ba cạnh 3 m, 4 m, 5 m luôn vuông ở góc giữa hai cạnh 3 và 4. Mảnh đất lớn nên dùng 6-8-10 hoặc 9-12-15 để góc ít lệch hơn.
Làm sao giữ đường đo thẳng khi đoạn đo dài?
Cắm cọc ở hai đầu, đứng sau cọc đầu nhắm một mắt, hướng dẫn người thứ hai cắm cọc ở giữa sao cho nó bị cọc đầu che khuất. Lặp lại cho đến khi các cọc đủ gần để đo bằng dây.
Tính diện tích mảnh vườn méo thế nào?
Chia mảnh vườn thành các tam giác, đo đủ ba cạnh mỗi tam giác, tính diện tích bằng công thức Heron: căn bậc hai của s nhân (s trừ a) nhân (s trừ b) nhân (s trừ c), với s là nửa chu vi. Cộng các tam giác lại.
Số đo đất tự đo có dùng để chia đất được không?
Không nên. Số tự đo chỉ để tham khảo và lên phương án. Ranh giới và diện tích có giá trị pháp lý do cơ quan đo đạc có thẩm quyền xác định. Khi có tranh chấp, tra quy định hiện hành và hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Làm sao biết mảnh đất có vuông không?
Đo bốn cạnh và hai đường chéo. Hai cặp cạnh đối bằng nhau và hai đường chéo bằng nhau thì mảnh đất là hình chữ nhật. Đường chéo lệch nhau là các góc đang lệch khỏi góc vuông.